การสื่อสารกับการปรับตัวเพื่อสืบทอดวัฒนธรรมท้องถิ่น : ศึกษากรณีสื่อพื้นบ้านเพลงซอล้านนาในบริบทของจังหวัดเชียงราย

Communication and adaptation for inheritance of local culture : a case study of Lanna folk song

Name: จิราพร ขุนศรี

ThaSH: การสื่อสารกับวัฒนธรรม -- วิจัย

Classification :.DDC: 302.23

ThaSH: วัฒธรรมพื้นบ้าน -- วิจัย

ThaSH: สื่อพื้นบ้าน -- ไทย -- เชียงราย -- วิจัย

ThaSH: เพลงซอล้านนา -- การศึกษาเฉพาะกรณี

ThaSH: สื่อพิ้นบ้าน -- วิจัย

Abstract: การศึกษาเรื่อง “การสื่อสารกับการปรับตัวเพื่อสืบทอดวัฒนธรรมท้องถิ่น : ศึกษากรณีสื่อพื้นบ้านเพลงซอล้านนาในบริบทของจังหวัดเชียงราย” มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาเปรียบเทียบสถานภาพการปรับตัวของเพลงซอตามพัฒนาการในยุคสมัยที่แตกต่างกันจากอดีตจนถึงปัจจุบัน ตั้งแต่ยุคซอแบบดั้งเดิม ยุคซอปะทะสื่อมวลชน และยุคซอแบบประยุกต์ ตามคุณลักษณะการปรับตัว 6 ด้าน ประกอบด้วย ด้านเนื้อหาและรูปแบบ ด้านกระบวนการสื่อสารในการแสดง ด้านบทบาทหน้าที่ ด้านการต่อรอง ด้านเครือข่าย และด้านการบริหารจัดการ และวิเคราะห์ปัจจัยที่มีอิทธิพลต่อการสืบทอด ทั้งปัจจัยภายในที่มาจากคุณลักษณะของเพลงซอและปัจจัยภายนอก ได้แก่ บริบทของท้องถิ่น สภาพแวดล้อม มิติด้านการเมือง เศรษฐกิจ และสังคม รวมทั้งนำเสนอแนวทางการปรับตัวเพื่อสืบทอดเพลงซอของจังหวัดเชียงรายในอนาคตให้ดำรงอยู่อย่างเข้มแข็งและ มีอัตลักษณ์ โดยใช้เครื่องมือในการเก็บข้อมูล ได้แก่ การวิเคราะห์เอกสาร การสัมภาษณ์ การสนทนากลุ่มและการสังเกตการณ์ทั้งแบบมีส่วนร่วมและไม่มีส่วนร่วม กลุ่มเป้าหมายในการศึกษา ได้แก่ ผู้มีส่วนเกี่ยวข้องทุกภาคส่วนทั้งในชุมชนและนอกชุมชน ผลการศึกษาพบว่า เพลงซอพื้นที่จังหวัดเชียงรายมีการปรับตัวตามธรรมชาติ (by nature) ในคุณลักษณะส่วนที่เป็นองค์ประกอบภายนอก ได้แก่ รูปแบบการแสดงซอ สถานที่ในการแสดง การแต่งกาย และการฟ้อนประกอบการซอ ส่วนที่เสมือนแก่น ซึ่งเป็นส่วนที่เป็นเนื้อแท้ ด้านความหมายและคุณค่าที่ควรจะรักษาไว้ ได้แก่ ความรู้เกี่ยวกับเพลงซอ ความเชื่อ/ศรัทธา/การเคารพครูผ่านพิธีกรรม ความเป็นล้านนาผ่านทำนองเพลงซอ ความเป็นล้านนาผ่านภาษาคำเมือง การวางความสัมพันธ์ทางโลกและทางธรรม การปลูกฝังคุณธรรมทางพุทธศาสนา และการให้สาระและบันเทิงแฝงการปลดปล่อยทางเพศ แม้จะยังคงอยู่ แต่ก็เริ่มผิดเพี้ยนและลดบทบาทลงตามกระแสโลกาภิวัตน์สื่อ ดังนั้น ในอนาคตเพลงซอจำเป็นต้องมีการปรับตัวแบบวางแผน(by plan) เพื่อสืบทอดให้สามารถดำรงอยู่ได้ท่ามกลางการเปลี่ยนแปลงของวิถีชีวิตสมัยใหม่ ซึ่งส่วนใหญ่เป็นการปรับประสาน(Articulation/ Hybridization)ที่ยังคงพยายามให้มีการแสดงซอแบบดั้งเดิมอยู่ และในขณะเดียวกันก็ต้องยอมรับซอแบบประยุกต์หรือซอซิ่ง เป็นการสืบทอดโดยรักษาสมดุลระหว่างการอนุรักษ์และการปรับประยุกต์ โดยใช้หลักการไต่ “บันไดปลาโจนทางศิลปะ” สู่ผู้สืบทอดระดับคุณภาพทั้งผู้ชมและ ศิลปินช่างซอ ที่ยึดโยงการสืบทอดทั้งสื่อการแสดง สื่อวัตถุ และสื่อพิธีกรรม ไว้ด้วยกัน รวมถึงการรักษาอัตลักษณ์ความเป็นสื่อขนาดกลางระดับจังหวัดที่มีคุณลักษณะความเป็นสื่อท้องถิ่น(Local Media)สูง และการมีบทบาทหน้าที่ต่อวิถีชุมชนอย่างต่อเนื่อง ทั้งบทบาทหน้าที่เดิมและการเพิ่มบทบาทใหม่ รวมถึงการให้ความสำคัญต่อบทบาทหน้าที่ที่ไม่สามารถทดแทนได้ที่ยังคงมีความสำคัญต่อชุมชน ข้อค้นพบใหม่ (New Finding) ที่ได้จากการศึกษาการปรับตัวเพื่อสืบทอดเพลงซอของจังหวัดเชียงราย สามารถนำมาขยายผลวิเคราะห์ข้อมูลในเชิงการสร้างทฤษฎีจากฐานราก(Grounded Theory) โดยแนวคิดที่เหมาะสมสำหรับอธิบาย ได้แก่ แนวคิด “สื่อการแสดงประเภทเพลงซอ” ที่มีคุณลักษณะเฉพาะที่โดดเด่น ประกอบด้วย การเป็นสื่อที่ผสานสองรูปแบบการแสดงทั้งมิติทางโลกและทางธรรมได้อย่างลงตัว การดำรงบทบาทหน้าที่ที่สื่อมวลชน(Mass Media)และสื่อสมัยใหม่(New Media) ไม่สามารถทดแทนได้ การนำเสนอเนื้อหาที่สามารถพลิกแพลงเชื่อมโยงวิถีชีวิตได้อย่างเข้าถึงผู้ชม ศักยภาพการปรับตัวของช่างซอที่มีความสามารถเฉพาะตัวผ่านการเรียนรู้ตามวิถีซอ การมีความยืดหยุ่นสูงทั้งเนื้อร้อง ทำนอง และความเหมาะสมตามกาละเทศะ ความเป็นสื่อขนาดกลางที่มีความเป็นอัตลักษณ์ท้องถิ่นเฉพาะ และการบริหารจัดการแบบฉันมิตรที่เป็นคุณลักษณะของคนล้านนา

มหาวิทยาลัยธุรกิจบัณฑิตย์. ศูนย์สนเทศและหอสมุด.

Address: กรุงเทพมหานคร

Email: library@dpu.ac.th

Name: อัศวิน เนตรโพธิ์แก้ว

Role: อาจารย์ที่ปรึกษา

Name: สมสุข หินวิมาน

Role: อาจารย์ที่ปรึกษาร่วม

Modified: 2559-02-12

Created: 2556

Issued: 2559-02-05

วิทยานิพนธ์/Thesis

application/pdf

CallNumber: วพ302.23 จ533ก

tha

DegreeName: นิเทศศาสตรดุษฎีบัณฑิต

Level: ปริญญาเอก

Descipline: นิเทศศาสตร์ดุษฎีบัณฑิต

Grantor: มหาวิทยาลัยธุรกิจบัณฑิตย์

©copyrights มหาวิทยาลัยธุรกิจบัณฑิตย์

ลำดับที่.	ชื่อแฟ้มข้อมูล	ขนาดแฟ้มข้อมูล	จำนวนเข้าถึง	วัน-เวลาเข้าถึงล่าสุด
1	Cover.pdf	486.5 KB	103	2026-05-26 18:16:01
2	ABS.pdf	349.04 KB	91	2026-05-26 18:16:01
3	Chap_1.pdf	506.74 KB	139	2026-05-26 18:16:01
4	Chap_2.pdf	1.3 MB	103	2026-05-26 18:16:01
5	Chap_3.pdf	692.27 KB	74	2026-05-26 18:16:01
6	Chap_4.pdf	2.18 MB	75	2026-05-26 18:16:01
7	Chap_5.pdf	1.31 MB	89	2026-05-26 18:16:01
8	Chap_6.pdf	2.02 MB	72	2026-05-26 18:16:01
9	Chap_7.pdf	944.68 KB	74	2026-05-26 18:16:01
10	Chap_8.pdf	648.7 KB	70	2026-05-26 18:16:01
11	Chap_9.pdf	793.05 KB	80	2026-05-26 18:16:01
12	App-bip.pdf	432.77 KB	63	2026-05-26 18:16:01
13	Vita.pdf	290.89 KB	54	2026-05-26 18:16:01

ใช้เวลา

0.343098 วินาที