ปัญหากฎหมายเกี่ยวกับการตรวจค้น และการจับกุมโดยมิชอบด้วยกฎหมาย ศึกษาเฉพาะกรณี : อำนาจหน้าที่ของเจ้าหน้าที่ตำรวจในชั้นก่อนฟ้องคดี

Problems Related to Illegal Search, Seizure and Arrest A Case Study on the Authority of the Police Officer at Pre-Prosecution Stage

Name: พิพากษ์ เกียรติกมเลศ

ThaSH: การจับกุม.

ThaSH: ตำรวจ -- การปฏิบัติโดยมิชอบ.

ThaSH: การตรวจค้น.

Abstract: การใช้อำนาจตรวจค้นและจับกุมของเจ้าหน้าที่ตำรวจ เป็นการใช้อำนาจรัฐที่ก่อให้เกิดผลกระทบกระเทือนต่อสิทธิและเสรีภาพของประชาชน ดั้งนั้น การที่เจ้าหน้าที่ตำรวจจะเข้าทำการตรวจค้นหรือจับกุมบุคคลใดก็ตาม ต้องมีกฎหมายบัญญัติรับรองให้อำนาจไว้โดยชัดเจน เจ้าหน้าที่ตำรวจจึงมีอำนาจทำการตรวจค้นและจับกุมได้ตามกฎหมาย กฎหมายที่ให้อำนาจตรวจค้นและจับกุม คือ กฎหมายรัฐธรรมนูญและกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา ซึ่งต่อมาได้มีรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทยฉบับปฏิรูปการเมือง พ.ศ. 2540 ได้บัญญัติหลักการคุ้มครองสิทธิเสรีภาพของประชาชนไว้ในรัฐธรรมนูญ และสร้างหลักการตรวจสอบและถ่วงดุลอำนาจไว้ในบทบัญญัติเกี่ยวกับการตรวจค้นและจับกุม โดยยกเลิกการออกหมายค้นและการออกหมายจับที่ออกโดยพนักงานฝ่ายปกครองหรือตำรวจ และแก้ไขให้ศาลซึ่งเป็นองค์กรที่เป็นกลาง มีความอิสระเข้ามาเป็นผู้ตรวจสอบและถ่วงดุลการใช้อำนาจตรวจสอบ และถ่วงดุลการใช้อำนาตรวจค้นและจับกุมของพนักงานฝ่ายปกครองหรือตำรวจแทน เพราะในอดีตที่ผ่านมา เช่น คดีเชอร์รี่แอน มีการตรวจค้นและจับกุมตัวโดยมิได้มีหลักฐานในการกระทำความผิด แต่อาศัยคำซัดทอดที่เป็นเท็จในการจับกุม ก่อให้เกิดผลกระทบต่อกระบวนการยุติธรรมของประเทศไทยอย่างมาก และเกิดความเสียหายส่งผลให้ผู้บริสุทธิ์บางรายต้องถูกขังอยู่ในเรือนจำ ทำให้เกิดคำถามจากสังคมและนักกฎหมายว่าระบบกระบวนการยุติธรรมของไทยกำลังมีปัญหา โดยพบว่าไม่มีระบบตรวจสอบการใช้อำนาจตรวจค้นและจับกุมที่ดี จึงมีแนวคิดยกเลิกอำนาจการออกหมายค้นและหมายจับของฝ่ายปกครองและตำรวจ และแก้ไขสาระสำคัญในเหตุออกหมายจับจะออกได้ต้องมีหลักฐานในการกระทำผิดจึงจะออกหายจับได้ เพื่อเป็นการตรวจสอบและถ่วงดุลอำนาจ ผู้ศึกษาได้ศึกษาแนวคิด หลักการ และทฤษฎีที่เกี่ยวกับการตรวจค้นและจับกุม ตลอดจนปัญหากฎหมายและอุปสรรคที่เกิดจากการตรวจค้นและจับกุมโดยมิชอบด้วยกฎหมาย โดยศึกษาเฉพาะกรณีอำนาจหน้าที่ของเจ้าหน้าที่ตำรวจในชั้นก่อนฟ้องคดี พร้อมแนวทางในการแก้ไขกฎหมายให้สอดคล้องและเชื่อมโยงกับรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พ.ศ. 2540 จากการศึกษาวิเคราะห์สภาพปัญหากฎหมายเกี่ยวกับการตรวจค้นและจับกุมโดยมีชอบด้วยกฎหมายก่อนฟ้องคดี ปัญหากฎหมายการตรวจค้น พบว่าปัญหาการตรวจค้นของเจ้าหน้าที่ตำรวจก่อนการจับกุมและการจับกุมก่อนการตรวจค้น ยังไม่มีการสร้างหลักให้เกิดความชัดเจนว่าเป็นกระบวนการเดียวกันที่ส่งผลต่อกันหรือไม่ ปัญหาการตรวจค้นในราชวังกฎหมายกำหนดหมายหมายค้นต้องได้รับอนุญาตจากรัฐมนตรีว่าการกระทรวงมหาดไทยก่อน แต่ปัจจุบันหมายค้นต้องออกโดยศาล กรณีนี้ขัดต่อรัฐธรรมนูญหรือไม่ ปัญหาการจับกุมผู้ร้ายสำคัญในเวลากลางคืน กฎหมายกำหนดว่าต้องได้รับอนุญาตจากผู้บัญชาการสำนักงานตำรวจแห่งชาติหรือผู้ว่าราชการจังหวัด แต่ปัจจุบันหมายค้นต้องออกโดยศาล กรณีนี้ขัดต่อรัฐธรรมนูญหรือไม่ และปัญหาปัญหาการตรวจค้นภายหลังการจับกุม กฎหมายให้อำนาจเจ้าหน้าที่ตำรวจมีอำนาจตรวจค้นได้แม้ผู้ต้องหาไม่ยินยอม แต่เจ้าหน้าที่ตำรวจมีอำนาจตรวจค้นในสิ่งที่รวมไปถึงเลือด ปัสสาวะ น้ำลายเป็นต้น ด้วยหรือไม่ เพราะกฎหมายบัญญัติแต่เพียงพนักงานสอบสวนมีอำนาจรวบรวมหลักฐานทุกชนิดเท่าที่ทำได้ แต่มิได้บัญญัติให้ชัดเจนว่ามีอำนาจตรวจค้นสิ่งที่อยู่ในร่างกาย ส่วนปัญหาเกี่ยวกับการจับกุม ภายหลังที่ประกาศใช้รัฐธรรมนูญฉบับใหม่เมื่อครบกำหนดห้าปีตามบทเฉพาะกาลแล้ว จึงมีผลใช้บังคับทันทีนับแต่วันที่ครบกำหนด มีปัญหาเกี่ยวกับกฎหมายข้อยกเว้นในการจับตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญา ซึ่งยังไม่มีการแก้ไขให้ทันตามกำหนด จึงมีปัญหาว่าในส่วนข้อยกเว้นที่ยังไม่มีการแก้ไขนั้นสามารถบังคับใช้เป็นกฎหมายต่อไปได้หรือไม่หรือขัดต่อรัฐธรรมนูญหรือไม่ ปัญหากรณีหมายจับเก่าที่ออกโดยฝ่ายบริหารสามารถใช้ได้ต่อไปหรือไม่ เพราะกฎหมายบัญญัติเพียงว่า "พนักงานฝ่ายปกครองหรือตำรวจจะจับผู้ใดโดยไม่มีหมายจับไม่ได้ เว้นแต่ บุคคลนั้นกระทำผิดซึ่งหน้า" เท่านั้น กฎหมายไม่ได้บัญญัติว่าเป็นความความผิดอาญาแผ่นดินหรือความผิดส่วนตัว ปัญหาความผิดซึ่งหน้าที่เกี่ยวข้องออกไปมีได้หรือไม่และปัญหาความผิดซึ่งหน้าที่มีการล่อให้กระทำความผิดจะมีผลทำให้การจับกุมชอบด้วยกฎหมายหรือไม่ ปัญหากฎหมายในการคุ้มครองสิทธิเมื่อผู้ต้องหาถูกจับกุม ตามรัฐธรรมนูญฉบับใหม่มีผลใช้บังคับแล้ว กำหนดว่า "ผู้ถูกจับต้องได้รับการแจ้งข้อกล่าวหาและรายละเอียดแห่งการจับ" ไม่มีหลักในการเตรียมสิทธิให้ผู้ต้องหาทราบถึงสิทธิต่าง ๆ เหมือนเช่นในชั้นพนักงานสอบสวน ทำให้การคุ้มครองสิทธิของผู้ต้องหาในชั้นจับกุมไม่ได้รับการคุ้มครอง จากปัญหาเกี่ยวกับการตรวจค้นและการจับกุมดังกล่าวจะพบว่า เกิดความไม่ชัดเจนของกฎหมาย เพราะประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญายังไม่ได้บัญญัติให้สอดคล้องกับรัฐธรรมนูญ หรือในเนื้อหากฎหมายเดิมมีความไม่ชัดเจน ก่อให้เกิดผลกระทบใยด้านประสิทธิภาพด้านการปราบปรามอาชญากรรม และไม่มีการสร้างหลักในกระบวนการตรวจค้นและจับกุมดังกล่าวที่ส่งผลกระทบต่อกันให้เกิดความชัดเจนยิ่งขึ้น รวมถึงการคุ้มครองสิทธิผู้ต้องหาเมื่อถูกจับกุม เพราะการกระทำที่มิชอบจากการตรวจค้นและจับกุม ย่อมส่งผลกระทบต่อการควบคุมตัวต้องเสียไปทั้งหมด ทั้งในชั้นจับกุมและในชั้นพนักงานสอบสวน ซึ้งเรียกว่า"ชั้นก่อนฟ้องคดี" สำหรับแนวทางในการแก้ไขปัญหา ผู้ศึกษาขอเสนอแนะให้มีการแก้ไขกฎหมายลำดับรอง คือ บทบัญญัติเกี่ยวกับการตรวจค้นและจับกุม และการคุ้มครองสิทธิ ตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญาให้สอดคลองกับรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พ.ศ.2540 และแก้ไขแก้ไขประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญาในส่วนที่ไม่ขัดต่อรัฐธรรมนูญแต่มีความไม่ชัดเจน เพื่อประสิทธิภาพในการปราบปรามอาชญากรรมของเจ้าหน้าที่ตำรวจ และควรแก้ไขเพิ่มเติมหลักในการคุ้มครองสิทธิของผู้ต้องหา ในชั้นจับกุมต้องมีการเตือนสิทธิให้ผู้ต้องหาทราบเช่นเดียวกับชั้นพนักงานสอบสวน เพื่อเป็นการรับรองและคุ้มครองสิทธิของบุคคลเมื่อเข้าสู้ระบวนการยุติธรรมทางอาญาตั้งแต่ต้น และควรรับรองสิทธิเรียกค่าทดแทนของผู้ต้องหาที่ถูกควบคุมโดยมิชอบในชั้นก่อนฟ้องไว้ในกฎหมาย และควรแก้กฎหมายให้เจ้าหน้าที่ตำรวจผู้จับต้องรายงานเหตุการณ์จับกุมแก่พนักงานอัยการ เป็นการควบคุมโดยองค์กรภายนอกตรวจสอบความชอบการควบคุมและการทุจริตทางสำนวนอีกทางหนึ่ง ส่วนการใช้หลักศาลในการแปลความการใช้อำนาจโดยมิชอบของเจ้าพนักงาน ควรใช้หลักการคุ้มครองสิทธิของบุคคลทางอาญาให้รวมไปถึงการไม่รับฟังพยานที่ได้มาโดยมิชอบ สำหรับอำนาจหน้าที่ของตำรวจควรกำหนดงานของตำรวจให้ชัดเจนและปรับปรุงงานที่ไม่ใช่เนื้องานของตำรวจออกไป เพื่อสร้างทักษะและความเชี่ยวชาญในอำนาจหน้าที่ของตนได้อย่างมีประสิทธิภาพ

มหาวิทยาลัยรามคำแหง.สำนักหอสมุดกลาง

Address: กรุงเทพมหานคร (Bangkok)

Email: dcms@lib.ru.ac.th

Name: สุธินี รัตนวราห

Role: คณะกรรมการที่ปรึกษาวิทยานิพนธ์

Name: ฐนันดร์ศักดิ์ บวรนันทกุล

Role: คณะกรรมการที่ปรึกษาวิทยานิพนธ์

Created: 2546

Issued: 2548-06-09

Modified: 2549-06-23

วิทยานิพนธ์/Thesis

ISBN: 974-090-848-9

CallNumber: ม.ร. พ710 2546

tha

DegreeName: นิติศาสตรมหาบัณฑิต

Level: ปริญญาโท

Descipline: นิติศาสตร์

Grantor: มหาวิทยาลัยรามคำแหง

©copyrights มหาวิทยาลัยรามคำแหง

ลำดับที่.	ชื่อแฟ้มข้อมูล	ขนาดแฟ้มข้อมูล	จำนวนเข้าถึง	วัน-เวลาเข้าถึงล่าสุด
1	title.pdf	482.87 KB	594	2024-11-20 14:10:32
2	abstract.pdf	272.63 KB
3	content.pdf	350.63 KB
4	chapter1.pdf	486.71 KB
5	chapter2.pdf	2.6 MB
6	chapter3.pdf	3.41 MB
7	chapter4.pdf	4.63 MB
8	chapter5.pdf	531.88 KB
9	appendix.pdf	1.97 MB
10	bibliography.pdf	179.23 KB
11	vita.pdf	15.22 KB

ใช้เวลา

0.043515 วินาที