การศึกษาวิเคราะห์อุเบกขาในพุทธปรัชญาเถรวาท

Name: พระครูสมุห์สนั่น ฐานกโร (พิธิยานุวัฒน์)

keyword: พุทธปรัชญาเถรวาท

; อุเบกขา

; ญาณุเบกขา

; พุทธปรัชญา

Abstract: วิทยานิพนธ์นี้ ต้องการศึกษาเชิงปรัชญาเรื่องอุเบกขา ในกรอบของวัตถุประสงค์ 3 ประการ คือ 1) เพื่อศึกษาแนวคิดเรื่องอุเบกขาในพุทธปรัชญา 2) เพื่อวิเคราะห์แนวคิดเรื่องอุเบกขาในพุทธอภิปรัชญา และ 3) เพื่อวิเคราะห์คุณค่าของอุเบกขาในพุทธเถรวาท ผลการวิจัยพบว่า จากการศึกษาพบว่า อุเบกขาหรือความวางเฉยที่ถูกต้อง หมายถึง ท่าทีการถืออุเบกขาหรือความวางเฉยแบบมีปัญญากำกับ ที่เรียกว่า “ญาณุเบกขา” เป็นอุเบกขาที่อิงอาศัยความรู้คือปัญญา และต้องมาควบคู่กับปัญญาเสมอ เพื่อที่จะใช้ปัญญาพิจารณาให้เห็นประจักษ์ขัดว่า อะไรคือความจริง อะไรคือความถูกต้อง อะไรคือความดีงาม อะไรคือหลักการ โดยมีเป้าหมายหลักคือ (1) เป็นการปฏิบัติอุเบกขาเพื่อรักษาบุคคล (2) เป็นการปฏิบัติอุเบกขาเพื่อรักษาสังคม และ (3) เป็นการปฏิบัติอุเบกขาเพื่อรักษาธรรม แนวคิดเรื่องอุเบกขาในเชิงอภิปรัชญา ทำให้พบว่า อุเบกขาในทางพุทธปรัชญา มีทัศนะเน้นไปในด้านนามธรรม ซึ่งสามารถที่จะจัดเข้ากับหลักอภิปรัชญาได้ 2 แบบ คือ 1. อุเบกขาแบบจิตนิยม เป็นการมองโลกด้วยภาวะความเป็นจริงทางด้านจิตใจ ไม่ยึดมั่นถือมั่นในวัตถุสิ่งของ ลักษณะแนวคิดเรื่องเป็นจริงของโลกและสรรพสิ่งแบบจิตนิยมทำให้มองเห็นว่า นอกจากสภาวะอันเป็นจริงที่มนุษย์รับรู้ด้วยประสาทสัมผัสแล้วยังมีความเป็นจริงอีกในสภาวะหนึ่งที่อยู่เบื้องหลังสภาพที่ปรากฏของสิ่งนั้น โลกแห่งความเป็นจริงของสรรพสิ่งในทัศนะของจิตนิยมจึงหมายถึงแนวคิดที่อยู่นอกประสบการณ์ 2. อุเบกขาแบบธรรมชาตินิยม คือการที่จิตมองเห็นความจริงตามเหตุปัจจัย แล้ววางใจเป็นกลางได้ธรรมชาติที่เป็นกลาง ๆ ไม่มีจิตใจ ไม่มีความคิดร้าย หรือคิดดี ความเป็นไปของธรรมชาตินั้น บางคราวก็อ่อนโยนละมุนละไมอำนวยประโยชน์ทำให้มนุษย์พอใจและมีความสุข บางคราวก็ร้ายรุนแรงเป็นโทษก่อความทุกข์แก่มนุษย์ พุทธจริยธรรมนั้นเป็นหลักการหรือแนวทางในการดำเนินชีวิตที่ดี ที่ประเสริฐ อันเป็นวิธีการ หรือเครื่องมือในการไปสู่จุดมุ่งหมายอันเป็นประโยชน์สูงสุด เป็นอุดมคติของชีวิต ครอบคลุมถึงเกณฑ์ตัดสินว่า การกระทำใดดีหรือไม่ดี ควรหรือไม่ควร พุทธจริยธรรมจึงเป็นแนวทางในการดำเนินชีวิตที่ดีของชาวพุทธ ซึ่งสามารถสรุปตามวัตถุประสงค์ได้เป็น 3 ระดับด้วยกัน คือ 1) พุทธจริยธรรมขั้นพื้นฐาน เป็นเบื้องต้นของธรรมจริยา ได้แก่ เบญจศีล อันได้แก่ ศีล 5 (Five percepts) และเบญจธรรม อันได้แก่ ธรรม 5 ประการ ซึ่งเป็นข้อปฏิบัติฝ่ายศีลและธรรมที่สนับสนุนกัน เป็นสิ่งที่ต้องปฏิบัติควบคู่กัน 2) พุทธจริยธรรมขั้นกลาง จริยธรรมที่มีไว้ให้บุคคลปฏิบัติ เพื่อยกระดับคุณธรรมจริยธรรมให้สูงขึ้น ได้แก่ กุศลกรรมบถและเว้นอกุศลกรรมบถควบคู่กันไปด้วย 3) พุทธจริยธรรมขั้นสูง เป็นจริยธรรมระดับสูงสุดอันเป็นทางที่บุคคลประพฤติปฏิบัติตามแล้วจะห่างไกลจากข้าศึกภายใน คือ กิเลสเครื่องเศร้าหมอง ได้แก่อริยอัฏฐังคิกมรรคหรือมรรคมีองค์ 8

Abstract: This thesis is to study philosophically about equanimity in the context of three objectives that consist of 1) to study the concept of equanimity in Buddhist philosophy, 2) to study the concept of Metaphysics, 3) to study the value of equanimity in Buddhist ethics effecting Thai society. The results of research is found that Epekkhâ or no indifferent feeling correctly means that holding equanimity under control of wisdom that called Yanupekkhâ. It is depending on knowledge of wisdom and it always comes along with wisdom in order to consider clearly that what is the truth, what is the correction, what is goodness, and what is lastly principle with main objective as follows; 1) practice equanimity to keep person, 2) practice equanimity to preserve society, 3) practice equanimity to keep Dhamma. For the concept of metaphysics, it leads to fact finding that equanimity in Buddhist philosophy tends to abstract view that is able to compatible with metaphysical principle in two forms namely; 1) As idealistic aspect, it is to look the world with the condition of mental reality. There is no attachment with materials. Concept of the reality of world and all beings idealistically leads to understand that except true condition that human percept with sensation, there is another reality behind appearing condition of that thing. Therefore the world of reality of all beings in the context of idealism is the concept beyond experience. 2) As naturalistic aspect, it is about seeing reality following causes and placing the mentality neutrally with no evil or good will. The condition of that nature is sometimes soft and able to serve benefit for human satisfaction and happiness. It is sometimes harsh and harmful of suffering to human. That Buddhist ethics are the best and great principle or way to live which is the approach or instrument to reach aim that are supreme utility and ideology of life covering the deciding criteria that what is good or evil, appropriate or inappropriate. Buddhist ethics are the way to well-living of Buddhists which can conclude with three levels namely; 1) Basic ethic is primary of morality comprising five precepts and dhamma that are practical concept in both sila and dhamma enhancing mutually. It should be practical at the same way. 2) Medium ethic is the things human have to practice to raise the level of morality that is kusalâ-kammapathâ and refraining from akusalâ-kammapathâ at the same time. 3) Advanced ethic is the supreme for the way human follow becomes remote from internal enemy that called “kilesa-mind defiling”. It is eventually the noble eightfold path or the Ariyan eightfold way is known as the maggâ.

Mahachulalongkornrajavidyalaya University

Address: BANGKOK

Email: library@mcu.ac.th

Name: พระมหาสุริโย อุตฺตมเมธี

Role: อาจารย์ที่ปรึกษา

Name: แสวง นิลนามะ

Role: อาจารย์ที่ปรึกษา

Name: กฤต ศรียะอาจ

Role: อาจารย์ที่ปรึกษา

Modified: 2025-10-16

Created: 2555

Issued: 2556-09-27

วิทยานิพนธ์/Thesis

application/pdf

tha

DegreeName: พุทธศาสตรมหาบัณฑิต

Level: ปริญญาโท

Descipline: สาขาวิชาปรัชญา

©copyrights มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย

ลำดับที่.	ชื่อแฟ้มข้อมูล	ขนาดแฟ้มข้อมูล	จำนวนเข้าถึง	วัน-เวลาเข้าถึงล่าสุด
1	พระครูสมุห์สนั่น ฐานกโร (พิธิยานุวัฒน์).pdf	1.34 MB

ใช้เวลา

0.035154 วินาที