ศึกษาอธิโมกข์ ในการปฏิบัติวิปัสสนาภาวนาตามหลักสติปัฏฐาน 4

Name: พระครูปลัดศุภชัย ปริชาโน (ฉัตรคู่)

keyword: สติปัฏฐาน 4

; ศึกษาอธิโมกข์

; การปฏิบัติวิปัสสนาภาวนา

Abstract: วิทยานิพนธ์ เรื่อง “ศึกษาอธิโมกข์ในการปฏิบัติวิปัสสนาตามหลักสติปัฏฐาน 4” มีวัตถุประสงค์ 2 ประการ คือ เพื่อศึกษาการปฏิบัติวิปัสสนาภาวนาตามหลักสติปัฏฐาน 4 ที่ปรากฏในคัมภีร์พระพุทธศาสนาเถรวาท และเพื่อศึกษาอธิโมกข์อันเป็นวิปัสสนูปกิเลสที่ปรากฏในคัมภีร์พระพุทธศาสนาเถรวาท โดยการศึกษาข้อมูลจากคัมภีร์พระพุทธศาสนาเถรวาทคือ พระไตรปิฎก อรรถกถา ฎีกา และคัมภีร์อื่น ๆ ที่เกี่ยวข้อง แล้วรวบรวมข้อมูล เรียบเรียง บรรยายเชิงพรรณนาและตรวจสอบความถูกต้อง โดยอาจารย์ที่ปรึกษาวิทยานิพนธ์และผู้เชี่ยวชาญด้านวิปัสสนาภาวนา ผลการวิจัยพบว่า สติปัฏฐาน 4 ได้รูป 1 กับนาม 3 ซึ่งการปฏิบัติตามหลักสติปัฏฐาน 4 ชื่อว่า ภาวนา ดังหลักฐานที่ปรากฏในคัมภีร์อรรถกถาทีฆนิกายว่า ชื่อว่าการไม่ถูกต้องธรรมบางอย่างในกาย เวทนา จิต และธรรมทั้งหลายแล้ว ภาวนาย่อมไม่มี ดังนั้น การเจริญสติปัฏฐาน 4 คือ การระลึกรู้ในอารมณ์ของรูป-นาม ชื่อว่า การกำหนดรู้สัจจะ 3 อันเป็นญาณชั้นโลกิยะเท่านั้น คือ การกำหนดรู้ทุกขสัจจ์ด้วยการกำหนดรู้นามและรูป กระทำมาก่อนแล้วในทิฏฐิวิสุทธิ การกำหนดรู้สมุทยสัจจ์ด้วยการกำหนดรู้ปัจจัย กระทำมาแล้วในกังขาวิตรณวิสุทธิ การกำหนดรู้มัคค-สัจจ์ด้วยการจำกัดแต่เพียงมรรคโดยชอบ กระทำแล้วในมัคคามัคคญาณทัสสนวิสุทธิ ความรู้ว่าทางและมิใช่ทางนี้ ชื่อว่า ได้เกิดวิปัสสนา เพราะการรู้แจ้งเห็นจริงว่า รูปนาม เป็นอนิจจัง เป็นทุกขัง และเป็นอนัตตา อธิโมกข์ หมายถึง ความตัดสินใจเชื่อโดยอาศัยวิปัสสนาญาณที่ดำเนินไป พบสภาวธรรมวิเศษ 9 ในอุปกิเลส 10 ในการปฏิบัติวิปัสสนาตามหลักสติปัฏฐานนั้นอธิโมกข์ปรากฏในหมวดธัมมานุปัสสนาซึ่งตรงกับหลักฐานในคัมภีร์ขุททกนิกายปฏิสัมภิทามรรคเรื่องธัมมุทธัจจะ หมายความว่า อธิโมกข์ชื่อว่า อุทธัจจะนั่นเอง ท่านให้เหตุผลว่า ผู้ที่หลงใหลในธรรมวิเศษที่เป็นปรากฏการณ์ในอุทยัพพยญาณอ่อนๆ ซึ่งเป็นปัญญาที่ยังไม่แก่กล้า ด้วยอำนาจแห่งความยินดีพอใจในผลของการปฏิบัติที่เกิดขึ้นกับตน จนเป็นเหตุให้วิปัสสนาญาณเศร้าหมองไม่ผ่องใส ความหลงไหลในอมัคคะว่าเป็นมัคคะนี้ท่านเรียกว่า ความฟุ้งซ่านในทางธรรม ซึ่งต่างจากความฟุ้งของคนทั่วไป ความฟุ้งนี้เป็นธรรมที่ละเอียดประณีต เป็นสิ่งที่รู้ไม่ ได้ด้วยการนึกคิดพิจารณาใดๆ วิธีการปฏิบัติต่ออธิโมกข์ ควรกำหนดรู้สภาวะลักษณะของอธิโมกข์ว่า อาการที่เกิดขึ้นนี้มีเพียงรูปนามว่า เป็นสิ่งไม่เที่ยง ทนอยู่ไม่ได้ และไม่มีตัวตน เมื่อกำหนดรู้บ่อย ๆ มาก ๆ ด้วยสติสัมปชัญญะในรูปนามทางในทวารทั้ง 6 คือ (1) เวลาเห็นกำหนดว่า เห็นหนอ (2) เวลาได้ยินเสียงกำหนดว่า ได้ยินหนอ (3) เวลาได้กลิ่นกำหนดว่า กลิ่นหนอ (4) เวลาลิ้มรสกำหนดว่า รสหนอ (5) เวลาถูกต้องสัมผัสกำหนดว่า ถูกหนอ และ (6) เวลาคิดกำหนดว่า คิดหนอ ก็จะข้ามพ้นสภาวะแห่งอธิโมกข์ไปได้

Abstract: This Thesis “A Study of Adhimokkha in Vipassanābhāvanā in Accordance with the Four Foundations of Mindfulness” has two objectives. They are to study the Practicing of Vipassanābhāvanā according to the Four Foundations of Mindfulness as appeared in the Theravāda, Buddhist Scriptures as well as to study the Adhimokkha Vipassanupakilesa as also stated in these Theravāda Buddhist Scriptures. The Study took informations from the Theravāda Tipitaka, Commentaries, Tikas and other related Documents. Informations were then gathered up, analyzed, and descriptively put under the supervision of Thesis Advisers and Specific Vipassanābhāvanā Expertise. The Research found that The Four Foundations of Mindfulness are comprised of one Rupa and three Nāmas whose Practicing Process is called “Bhavanā”. The Digha-nikaya Commentary states that…by not touching any phenomenon on the Body (Kayā), the Vedanā (Feelings), the Citta (the Mental conditions), and those Dhammas (Mind Objects), there should never be a “Bhavanā”. Therefore, the Four Foundations of Mindfulness Process is to be mindful on Objects of Rupa - Nāma notified as the Three Noble Truths of mundane Acknowledgements experienced before in Sila-visuddhi which is the Noting on Rupa-Nāma as Dukkhasacca, the cause of Dukkhasacca as the Samudayasacca experienced in the Kankhāvitarana-visuddhi, the Makkasacca as the appropriate path experiencing in the Maggamaggananadassana-visuddhi, which is the knowledge of actualizing the Tilakkhana of Impermanency, Suffering, and Non-self attributes of Rupa-Nāmas. Adhimokkha in Vipassanābhāvanā is one of the Ten Vipassanupakilesas. It is the Resolution to keep attached to 9 other favourable Insights (10 Vipassanupakilesas including Itself) In practicing the Vipassanābhāvanā following the Mindfulness Concept, Adhimokkha is a kind of Dhammānupassana as stated in the Patisambhidamagga, Khuddakanikaya under the topic of Dhammuddhajja namely the “Uddhacca: restlessness, distraction”. The reason is that “those afflicted with this sort of Phenomenon are contented with their own performance within the Taruna-Udayabbayanana to the degree of undertaking the non-magga as the magga (the improper route as the proper route). This kind of Restlessness in Dhamma is subtle and cannot be realized by normal pondering. The process to treat Adhimokkha is to note this kind of Phenomenon as just Rupa-Nama that subsides to Impermanency, Suffering, and Non-self. Frequently keep noting on It “awaringly” as simply a kind of Rupa-Nama, at their Six Sense-bases, such as (1) Just Seeing (Haen Nor), (2) Just Hearing (Dai Yin Nor), (3) Just Smelling (Dai Kinn Nor), (4) Just Taste (Roath Nor), (5)Just Contacting (Took Nor), (6)Just Thinking (Kid Nor), can gradually bring the Meditator across this Adhimokkha barrier.

Mahachulalongkornrajavidyalaya University

Address: BANGKOK

Email: library@mcu.ac.th

Name: พระมหาสุรชัย วราสโภ

Role: อาจารย์ที่ปรึกษา

Name: พระศรีสุธรรมมุนี

Role: อาจารย์ที่ปรึกษา

Name: พระมหาบุญเลิศ ธมฺมทสฺสี

Role: อาจารย์ที่ปรึกษา

Modified: 2568-10-11

Created: 2554

Issued: 2556-08-26

วิทยานิพนธ์/Thesis

application/pdf

tha

DegreeName: พุทธศาสตรมหาบัณฑิต

Level: ปริญญาโท

Descipline: สาขาวิชาวิปัสสนาภาวนา

©copyrights มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย

ลำดับที่.	ชื่อแฟ้มข้อมูล	ขนาดแฟ้มข้อมูล	จำนวนเข้าถึง	วัน-เวลาเข้าถึงล่าสุด
1	พระครูปลัดศุภชัย ปริชาโน (ฉัตรคู่).pdf	1.91 MB

ใช้เวลา

0.030235 วินาที