การปฏิรูปคณะสงฆ์ในประเทศไทยยุครัตนโกสินทร์ตอนต้น : ศึกษากรณีการเกิดขึ้นของคณะธรรมยุต

The reformation of the sangha of Thailand during the early Ratanakosindra period : a case study of emergence of the Dhammayuttika Nikaya

Name: พระมหาภักดี ขันทะวัต

keyword: พระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว

ThaSH: การปฏิรูปศาสนา

ThaSH: มหานิกาย

ThaSH: ธรรมยุติกนิกาย

Abstract: การวิจัยเชิงเอกสารนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ (1) ศึกษามูลเหตุแห่งการปฏิรูปคณะสงฆ์ของพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว (2) ศึกษาและวิเคราะห์บทบาท อิทธิพลและผลกระทบต่าง ๆ ของคณะธรรมยุตที่มีต่อคณะสงฆ์ไทย จากการศึกษาพบว่ามูลเหตุแห่งการปฏิรูปคณะสงฆ์ไทยอันเป็นเหตุให้มีการก่อตั้งคณะสงฆ์ธรรมยุตมี 2 ประการคือ 1)เกิดจากการประพฤติของคณะสงฆ์ในสมัยนั้นยังมีความย่อหย่อนผิดหลักธรรมวินัยเป็นอันมากตั้งแต่อาบัติหนักคือปาราชิกถึงอาบัติเบาคือทุกกฎและมีแนวความเชื่อแบบอาจิณณกัปปิกะคือถือตามอุปัชฌาย์อาจารย์ แม้ว่าจะผิดจากพระธรรมวินัยในพระไตรปิฎกก็ตาม ซึ่งมีหลักฐานการละเมิดพุทธบัญญัติปรากฏชัดเจนในพระราชกำหนด กฎหมายพระสงฆ์ โอวาทานุสาสนีย์ และพงศาวดารต่าง ๆ เป็นต้น 2)การศึกษาไม่เข้าถึงพระคัมภีร์พระไตรปิฎกเนื่องจากภัยสงครามทำให้ระบบการปกครองอ่อนแอคณะสงฆ์ไม่มีโอกาสได้ศึกษาอย่างเต็มที่ คัมภีร์ทางศาสนาถูกเผาทำลาย ถึงมีอยู่ก็ส่วนน้อยทั้งพระไตรปิฎกก็จารเป็นอักษรโบราณ เช่น อักษรขอม มีหลักฐานทางเอกสารชัดเจนว่าอุปัชฌาย์อาจารย์ไม่ได้กวดขันสัทธิวิหาริกและสัทธิวิหาริกไม่อุปัฏฐากอุปัชฌาย์อาจารย์ พระสงฆ์ส่วนมากไม่รู้ ข้อวัตรปฏิบัติเกี่ยวกับวินัยเช่นไม่รู้จักการพินทุ ไม่รู้จักพิจารณาปัจจเวกขณะเป็นต้น ทั้งนี้ทั้ง 2 ประเด็นนั้นเนื่องด้วยเหตุเบื้องต้นคือภัยสงครามตั้งแต่สมัยเสียกรุงศรีอยุธยาเป็นต้นมา ศาสนาอื่นเช่นพราหมณ์-ฮินดูและแนวความเชื่อเรื่องผีสางเทวดาต่าง ๆ กลับมามีอิทธิพลอย่างมาก ผลกระทบที่ตามมาจากการปฏิรูปคณะสงฆ์ไทยของพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวแยกออกเป็น 2 ประเด็นคือ (1) เกิดการปรับปรุง แก้ไข และฟื้นฟูพระศาสนาให้ดีขึ้นตามหลักพระธรรมวินัยในพระไตรปิฎกและเกิดธรรมเนียมที่พระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวทรงตั้งขึ้นใหม่ (2) มีผู้กล่าววิพากษ์วิจารณ์การปฏิรูปพระศาสนาของพระจอมเกล้าในเชิงบวกและเชิงลบ ผลการศึกษาพบว่าบทวิจารณ์ในเชิงลบนั้น ส่วนมากเกิดจากการขาดการศึกษาข้อมูลรอบด้านอันเป็นเหตุให้พระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัวทรงปฏิรูป

Abstract: Objectives of this documentary research are (1) to study King Rama IV's motive for his reformation of the Thai Sangha and (2) to study and analyze roles, influences and impacts that Dhammayuttika has on the Thai Sangha. Results show that the motive for the reformation of the Thai Sangha in the early Ratanakosin period originated from two factors. Firstly, monks in that period seriously lacked monastic disciplines. They violated both major and minor monastic rules. Moreover, they simply followed the ācinnakappika practices, i.e. following preceptors' words despite their inaccuracy. Evidence for this was clearly found in Royal Decrees, Sangha Laws, Annals, etc. Secondly, monks could not study the Tipitaka properly. Evidence shows that during the war, the Sangha administration became weak. Monks did not have an opportunity to study the Pali Canon properly. Many texts were destroyed and available texts were written in old alphabets such as Khmer. Preceptors did not take care of their co-resident pupils, and the latter did not serve the former either. Thus, most monks did not know even basic monastic practices such as Bindu and Paccavekkhana. Meanwhile, theistic beliefs from Hinduism and superstition became influential. Regarding the consequences of the reformation of King Mongkut, it can be concluded that there were corrections, improvements, and a restoration of the Thai sangha, and many new Buddhist customs were initiated by him to enhance the Budhsit traditions and culture. However, both positive and negative criticisms ensued. The study shows that most negative criticisms stemmed from those who did not study Mongkut’s social contexts well enough to judge him. It is recommended that a further study be conducted to find out about Vipassanā practice from the Sukhothai period up until the early Ratanakosin period when the Sangha still suffered enormously from impacts of war time."

มหาวิทยาลัยมหิดล

Address: นครปฐม

Email: liwww@mahidol.ac.th

Name: ปฐมพงษ์ โพธิ์ประสิทธินันท์

Role: ที่ปรึกษาวิทยานิพนธ์

Created: 2551

Modified: 2564-01-12

Issued: 2552-03-26

วิทยานิพนธ์/Thesis

application/pdf

CallNumber: วพ พ358ก 2551

tha

DegreeName: ศิลปศาสตรมหาบัณฑิต

Level: ปริญญาโท

Descipline: ศาสนาเปรียบเทียบ

Grantor: มหาวิทยาลัยมหิดล

©copyrights มหาวิทยาลัยมหิดล

ลำดับที่.	ชื่อแฟ้มข้อมูล	ขนาดแฟ้มข้อมูล	จำนวนเข้าถึง	วัน-เวลาเข้าถึงล่าสุด
1	4836779.pdf	6.19 MB	382	2025-06-14 10:12:01

ใช้เวลา

-0.619944 วินาที