การไกล่เกลี่ยคดีอาญา : ศึกษาเฉพาะการยุติคดีอาญาโดยนายอำเภอ

Mediation on criminal case : case study only on the criminal case resolution of district officer

Name: สัณฐิติ ธรรมใจ

ThaSH: การไกล่เกลี่ย -- คดีอาญา -- วิจัย

Classification :.DDC: 345.0102643

ThaSH: การไกล่เกลี่ย -- วิจัย

ThaSH: นายอำเภอ -- การศึกษาเฉพาะกรณี

Abstract: ปัญหาสำคัญในสังคมไทยปัจจุบันคือความขัดแย้งทางความคิดทางการเมืองอย่างรุนแรงจนส่งผลกระทบต่อความสงบเรียบร้อยและความปรองดองสมานฉันท์กันในสังคมและชุมชน เมื่อเกิดความขัดแย้งก็มุ่งเอาชนะคะคานกันด้วยความรุนแรงและใช้กระบวนการยุติธรรมทางอาญาอย่างฟุ่มเฟือย ส่งผลให้เกิดปัญหาอย่างหนึ่งต่อกระบวนการยุติธรรมทางของประเทศไทยเวลานี้คือ คดีล้นศาลและนักโทษล้นเรือนจำ มีความพยายามหาวิธีการต่างๆ ไม่ว่าจะเป็นเครื่องมือทางกฎหมายหรือกระบวนการอื่นๆ เครื่องมือที่สำคัญอย่างหนึ่งที่มีการกล่าวถึงในปัจจุบันที่เชื่อว่าสามารถบรรเทาปัญหาดังกล่าวได้คือ การไกล่เกลี่ยคดีอาญา ซึ่งถือเป็นกระบวนการหันเหคดีอาญาออกจากกระแสหลัก (Diversion) หรืออาจเรียกว่าเป็นกระบวนการยุติธรรมเชิงสมานฉันท์ (Restorative Justice) อย่างหนึ่ง การไกล่เกลี่ยคดีอาญาเป็นกระบวนการยุติคดีอาญาดำเนินการนอกศาลโดยมีคนกลางทำหน้าที่ดำเนินการให้มีการไกล่เกลี่ยสัมฤทธิ์ผล รูปแบบขั้นตอนวิธีการไกล่เกลี่ยที่มีประสิทธิภาพต้องดำเนินการภายใต้แนวความคิดหลักคือการเสริมสร้างความสงบเรียบร้อยและความปรองดองสมานฉันท์ในสังคม และแนวคิดในอันที่จะช่วยเพิ่มประสิทธิภาพในการยุติคดีตลอดจนอำนวยความเป็นธรรมให้กับทุกฝ่าย เช่น แนวคิดอรรถประโยชน์นิยม แนวคิดการแก้ไขข้อพิพาทแบบ WIN-WIN Concept แนวคิดการแก้ไขฟื้นฟูผู้กระทำผิดให้กลับคืนสู่สังคม หลักไม่นำคำกล่าวในการเจรจาไปเป็นพยานในชั้นศาล หลักความยินยอมของคู่กรณีทั้งสองฝ่ายแนวความคิดหลักสามารถตรวจสอบได้ เป็นต้น สำหรับประเทศไทยแล้วก็มีประวัติศาสตร์ที่คล้ายคลึงกับประวัติศาสตร์ของหลายประเทศที่มีวิวัฒนาการการยุติคดีอาญาด้วยการไกล่เกลี่ยคดีมาโดยตลอด ทั้งที่เป็นการ ไกล่เกลี่ยคดีอาญากันเองในชุมชนตามสภาพสังคม วัฒนธรรมและประเพณี โดยที่รัฐไม่ได้เข้าไปเกี่ยวข้องไปจนถึงการที่รัฐได้เข้ามามีบทบาทในการดำเนินการไกล่เกลี่ยคดีอาญา จนนำไปสู่การบัญญัติกฎหมายให้อำนาจเจ้าหน้าที่รัฐทำการยุติคดีอาญาได้ก่อนถึงชั้นศาลซึ่งมีทั้งเคยมีมาในอดีต ที่ใช้อยู่ในปัจจุบัน หรือแม้กระทั่งความพยายามในการหามาตรการในการยุติคดีอาญาในอนาคต เช่น ร่างพระราชบัญญัติไกล่เกลี่ยข้อพิพาทคดีอาญาในชั้นสอบสวน พ.ศ. .... ร่างพระราชบัญญัติชะลอการฟ้อง พ.ศ. .... เป็นต้น วิทยานิพนธ์ฉบับนี้มุ่งศึกษาแนวทางการไกล่เกลี่ยคดีอาญาโดยเจ้าหน้าที่ของรัฐประเภทหรือสถาบันหนึ่ง นั่นคือสถาบันนายอำเภอ ซึ่งเป็นสถาบันที่มีประวัติศาสตร์ความเป็นมาคู่กับการบริหารราชการสมัยใหม่ที่เปลี่ยนจากระบบเดิมมาเป็น กระทรวง ทบวง กรม เป็นสถาบันที่มีบทบาทในการไกล่เกลี่ยคดีอาญามาตั้งแต่การก่อตั้งสถาบันนี้ โดยทำการศึกษาอำนาจการไกล่เกลี่ยคดีอาญาของนายอำเภอที่บัญญัติไว้ในมาตรา 61/3 แห่งพระราชบัญญัติระเบียบบริหารราชการแผ่นดิน พ.ศ. 2534 (แก้ไขเพิ่มเติม พ.ศ. 2550) และศึกษาหลักเกณฑ์และวิธีการไกล่เกลี่ยคดีอาญาในรายละเอียดที่จัดทำเป็นกฎกระทรวง ว่าด้วยการไกล่เกลี่ยความผิดที่มีโทษทางอาญา พ.ศ. 2553 ซึ่งได้ประกาศในราชกิจจานุเบกษาเพื่อให้มีผลใช้บังคับแล้ว และศึกษาแนวทางการไกล่เกลี่ยคดีอาญาของต่างประเทศซึ่งประกอบด้วย ประเทศออสเตรเลีย สหรัฐอเมริกา สาธารณรัฐฝรั่งเศส สหพันธรัฐเยอรมัน และสาธารณรัฐฟิลิปปินส์ เพื่อนำมาพิจารณาปรับใช้ในการแก้ไขหลักเกณฑ์และวิธีการไกล่เกลี่ยคดีอาญาในกฎกระทรวง ว่าด้วยการไกล่เกลี่ยความผิดที่มีโทษทางอาญา พ.ศ. 2553 จากการศึกษาพบว่า การให้นายอำเภอเป็นผู้มีอำนาจในการไกล่เกลี่ยคดีอาญาที่ยอมความได้ในบางประเภทตามที่บัญญัติไว้ในมาตรา 61/3 แห่งพระราชบัญญัติระเบียบบริหารราชการแผ่นดิน พ.ศ. 2534 (แก้ไขเพิ่มเติม พ.ศ. 2550) เป็นสิ่งที่เหมาะสมกับสภาพสังคมไทยในอันที่จะช่วยเสริมสร้างความสงบเรียบร้อยและความปรองดองสมานฉันท์ขึ้นในสังคมอันเป็นจุดประสงค์หลักของการไกลเกลี่ยคดีอาญา นอกจากนี้ยังมีผลช่วยลดปริมาณคดีขึ้นสู่ศาลและลดปัญหานักโทษล้นเรือนจำได้อีกด้วย แต่ควรนำบทบัญญัตินี้ไปบัญญัติไว้ในกฎหมายว่าด้วยลักษณะปกครองท้องที่จะเหมาะสมกว่า และเสนอให้มีการปรับปรุงแก้ไขกฎกระทรวง ว่าด้วยการไกล่เกลี่ยความผิดที่มีโทษทางอาญา พ.ศ. 2553 อันเป็นหลักเกณฑ์และวิธีการไกล่เกลี่ยคดีอาญา ด้วยการนำจุดเด่นของรูปแบบการไกล่เกลี่ยคดีอาญาของต่างประเทศทั้ง 5 ประเทศที่กล่าวข้างต้น ตลอดจนจุดเด่นของบทบัญญัติการยุติคดีอาญาในกฎหมายที่ใช้บังคับในประเทศไทยที่มีความเหมาะสมกับสภาพสังคม วัฒนธรรมประเพณีของประเทศไทย โดยที่วิทยานิพนธ์ฉบับนี้ได้เสนอให้มีการแก้ไขกฎกระทรวงดังกล่าวใน 5 ประเด็น ดังนี้ 1) ควรป้องกันและแก้ไขปัญหาการซ้ำซ้อนและการเกี่ยงกันทำงานของนายอำเภอที่อาจเกิดขึ้นจากกรณีความผิดที่มีโทษทางอาญาที่มีลักษณะต่อเนื่องเกี่ยวพันกันหลายท้องที่ ด้วยการกำหนดหลักเกณฑ์ไว้ในกฎกระทรวงฉบับนี้ กล่าวคือในกรณีที่จับผู้ต้องหาได้แล้วให้นายอำเภอแห่งท้องที่ที่มีการจับผู้ต้องหาได้เป็นผู้ไกล่เกลี่ย ถ้ายังจับตัวไม่ได้ก็ให้นายอำเภอแห่งท้องที่ที่พบการกระทำผิดก่อนเป็นผู้ทำการไกล่เกลี่ย ถ้าไม่แน่ใจว่านายอำเภอคนใดในเขตจังหวัดคนเป็นผู้มีอำนาจในการไกล่เกลี่ยให้ ผู้ว่าราชการจังหวัดตัดสิน หากเป็นการไม่แน่ใจระหว่างจังหวัดก็ให้อัยการสูงสุดเป็นผู้ตัดสิน 2) ควรนำแนวคิดอรรถประโยชน์นิยม (Utilitarianism) แนวคิดชนะทุกฝ่าย (Win-win Concept) และแนวคิดการแก้ไขฟื้นฟูผู้กระทำผิดและการกลับคืนสู่สังคม (Rehabilitation and Reintegration) และควรนำหลักการตามมาตรา 46a ของประมวลกฎหมายอาญาแห่งประเทศสหพันธรัฐเยอรมันที่กำหนดแนวทางในการไกล่เกลี่ยไว้ 2 แนวทางคือการไกล่เกลี่ยแบบไม่ต้องชดใช้เงินค่าสินไหมทดแทนและการไกล่เกลี่ยโดยการชดใช้ค่าสินไหมทดแทน นำมาตรการเชิงลงโทษบางประการที่ใช้กับกรณีความตกลงทางอาญาในมาตรา 41-2 แห่งประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญาของประเทศสาธารณรัฐฝรั่งเศส ตลอดจนนำแนวคิดที่ผู้กระทำผิดที่สารภาพและสัญญากับเจ้าหน้าที่และรูปแบบการอบรมตักเตือนตามแบบที่ใช้ในประเทศออสเตรเลีย รูปแบบการอบรมเยาวชนที่กระทำผิดทางอาญาของมลรัฐเซาท์แคโรไลนา ประเทศสหรัฐอเมริกา และวิธีการผันหรือหันเหคดีตามมาตรา 102 แห่งพระราชบัญญัติศุลกากร พุทธศักราช 2469 ตลอดจนผลงานวิจัยของนักวิชาการ มาเป็นแนวทางในการกำหนดแนวทางการเยียวยาความเสียหายในกระบวนการไกล่เกลี่ยคดีอาญาของไทย โดยบัญญัติไว้ในกฎกระทรวงฉบับนี้เพื่อเป็นแนวทางสำหรับผู้ไกล่เกลี่ยให้ผู้ไกล่เกลี่ยได้ยึดถือ 3) ควรเพิ่มมาตรการคุ้มครองคู่กรณีมิให้ตกอยู่ภายใต้อิทธิพลของนายอำเภอหรือปลัดอำเภอผู้ไกล่เกลี่ยโดยนำหลักการสามารถตรวจสอบได้ (Accountability) มาใช้เพิ่มเติมจากการให้สิทธิผู้เสียหายและผู้ถูกกล่าวหาสามารถให้ผู้ซึ่งตนไว้วางใจเข้ารับฟังการไกล่เกลี่ยได้ ด้วยการบัญญัติเพิ่มให้นายอำเภอหรือปลัดอำเภอผู้ไกล่เกลี่ยต้องส่งเรื่องการไกล่เกลี่ยคดีอาญาทุกเรื่องทั้งเรื่องที่ตกลงกันได้และเรื่องที่ตกลงกันไม่ได้ไปให้ผู้ว่าราชการจังหวัดตรวจสอบ หากผู้ว่าราชการจังหวัดเห็นว่าคดีใดข้อตกลงที่ได้จากการไกล่เกลี่ยให้ฝ่ายใดฝ่ายหนึ่งได้เปรียบหรือเสียเปรียบมากเกินสมควร ให้ผู้ว่าราชการจังหวัดให้ทำข้อแนะนำเป็นหนังสือไปยังนายอำเภอหรือปลัดอำเภอผู้ทำการไกล่เกลี่ยรับทราบเพื่อให้นำไปปรับปรุงแก้ไขในโอกาสและในคดีต่อไป 4) ควรแก้ไขข้อความหลักการไม่นำการไกล่เกลี่ยคดีอาญาไปเป็นพยานในชั้นศาล (Without Prejudice) จากร่างเดิมที่ห้ามเฉพาะนายอำเภอหรือปลัดอำเภอเปิดเผยข้อเท็จจริงใดที่ได้มาจากการดำเนินการไกล่เกลี่ยข้อพิพาทให้รัดกุมยิ่งขึ้นโดยควรห้ามทุกคนและทุกฝ่าย เพื่อผลในโอกาสความสำเร็จของการไกล่เกลี่ยข้อพิพาทให้เพิ่มมากขึ้น 5) ควรกำหนดกลไกหรือช่องทางการติดต่อกับพนักงานสอบสวนในกรณีที่มีการจำหน่าย ข้อพิพาทหรือการไกล่เกลี่ยข้อพิพาทไม่สำเร็จเพื่อรักษาเอกภาพของงานสอบสวนคดีอาญา ด้วยการแจ้งสิทธิการร้องทุกข์ต่อพนักงานสอบสวนตามประมวลกฎหมายวิธีพิจารณาความอาญาให้ผู้เสียหายทราบและกำหนดให้ผู้ไกล่เกลี่ยแจ้งการจำหน่ายคดีที่ไม่สามารถไกล่เกลี่ยได้ไปให้หัวหน้าพนักงานสอบสวนเพื่อเป็นการประสานการปฏิบัติ นอกนั้นให้คงเดิมตามกฎกระทรวง ว่าด้วยการไกล่เกลี่ยความผิดที่มีโทษทางอาญา พ.ศ. 2553 ทุกประการ

มหาวิทยาลัยธุรกิจบัณฑิตย์. ศูนย์สนเทศและหอสมุด

Address: กรุงเทพมหานคร

Email: library@dpu.ac.th

Name: อุทัย อาทิเวช

Role: อาจารย์ที่ปรึกษา

Created: 2553

Modified: 2555-01-16

Issued: 2555-01-16

วิทยานิพนธ์/Thesis

application/pdf

CallNumber: วพ345.0102643 ส559ก

tha

DegreeName: นิติศาสตรมหาบัณฑิต

Level: ปริญญาโท

Descipline: กฏหมายอาญาและกระบวนการยุติธรรมทางอาญา

Grantor: มหาวิทยาลัยธุรกิจบัณฑิตย์

©copyrights มหาวิทยาลัยธุรกิจบัณฑิตย์

ลำดับที่.	ชื่อแฟ้มข้อมูล	ขนาดแฟ้มข้อมูล	จำนวนเข้าถึง	วัน-เวลาเข้าถึงล่าสุด
1	Cover.pdf	334.51 KB	260	2024-11-10 21:31:41
2	ABS.pdf	307.01 KB	217	2024-11-10 21:31:44
3	Chap_1.pdf	349.38 KB	275	2024-11-10 21:31:47
4	Chap_2.pdf	725.08 KB	311	2025-08-30 21:18:14
5	Chap_3.pdf	535.28 KB	265	2025-03-18 17:02:32
6	Chap_4.pdf	706.06 KB	269	2024-11-10 21:31:56
7	Chap_5.pdf	296.96 KB	191	2024-11-10 21:31:59
8	App-bip.pdf	352.29 KB	199	2024-11-10 21:32:02
9	App.pdf	390.94 KB	187	2024-11-10 21:32:05
10	Vita.pdf	254.39 KB	189	2024-11-10 21:32:08

ใช้เวลา

0.380406 วินาที