รายงานการวิจัยศิลปหัตถกรรมตะกร้าหวาย บ้านบุทม จังหวัดสุรินทร์

Name: อารีย์ ทองแก้ว

Organization : สถาบันราชภัฏสุรินทร์. คณะมนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์

keyword: ศิลปหัตถกรรม

Classification :.DDC: 746.41

; ตะกร้าหวาย

; เครื่องจักสาน

Abstract: การวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาประวัติความเป็นมาของศิลปหัตถกรรมตะกร้าหวาย บ้านบุทม อำเภอเมือง สุรินทร์ ในด้านขั้นตอนการผลิต วัสดุอุปกรณ์ที่ใช้ รูปแบบในการสาน ตะกร้าหวาย ศึกษากระบวนการถ่ายทอดความรู้เชิงช่าง บทบาทของผลิตภัณฑ์ตะกร้าหวายในเชิง เศรษฐกิจและการตลาด แนวทางในการอนุรักษ์มรดกการสานตะกร้าหวาย ปัญหาการผลิตตะกร้าหวายและแนวทางแก้ไข สำหรับวิธีการวิจัยในการเก็บข้อมูลภาคสนาม การสัมภาษณ์แบบเจาะลึกจากผู้ที่ผลิตตะกร้าหวายตั้งแต่อดีตจนถึงปัจจุบัน จากผลการวิจัยพบว่า กำเนิดตะกร้าหวายบ้านบุทมเริ่มจากนายลิ่ง เลิศล้ำ นายพัน กล้ายิ่ง และนายเหลี่ยม ภาสวัสดิ์ นำวิธีการผลิตตะกร้ามาจากเรือนจำ มาเผยแพร่ในหมู่บ้าน ลูกหลาน พี่น้อง และญาติใกล้เคียงมาเรียนรู้ โดยการถ่ายทอดวิชาทางช่างจากบุคคลทั้งสาม เมื่อชาวบ้าน บุทมย้ายไปหมู่บ้านอื่น วิชาช่างการผลิตตะกร้าก็เผยแพร่ไปสู่หมู่บ้านต่าง ๆ ด้วย เช่น หมู่บ้านโคกตราด หมู่บ้านบรมสุข ตำบลราม อำเภอเมืองสุรินทร์ หมู่บ้านเซ็ม หมู่บ้านทนง ตำบลเมืองที อำเภอเมืองสุรินทร์ สำหรับรูปแบบการผลิตตะกร้าหวายรูปแบบดั้งเดิม รูปทรงสี่เหลี่ยม รูปทรงกลม รูปทรงรี ต่อมามีผู้สั่งทำรูปแบบอื่นๆ คือ รูปทรงหกเหลี่ยม รูปทรงแปดเหลี่ยม รูปทรงฝักทอง เป็นต้น ส่วนขั้นตอนในการผลิตตะกร้าหวาย รูปแบบที่ผู้ฝึกหัดใหม่ควรได้รับการฝึก คือ การฝึกทำตะกร้าหวายทรงกลม 1 ชั้น ต่อ 2 ชั้น ก่อน เมื่อเขามีทักษะแล้วก็สามารถที่จะสานตะกร้า หวายรูปทรงใดๆ ก็ได้ การเริ่มต้นสานตะกร้าหวายจะเริ่มทำจากฐานตะกร้าแล้วหัดขึ้นรูปทรง ทำขอบและทำมือถือ ทั้งนี้จะต้องมีการคัดเลือกและเตรียมเส้นหวายเรียบและมีผิวมันเป็นวัสดุใน การสาน ช่างที่มีฝีมือสานตะกร้าหวายได้สวยงามที่สุดในหมู่บ้านบุทมคือ นายสุดท้าย กล้ายิ่ง เคยได้รับรางวัลชนะเลิศระดับประเทศและนางกันยา จินดาศรี ได้รับรางวัลชนะเลิศระดับจังหวัด ชาวบ้านบุทมมีรายได้เพิ่มขึ้นภายหลังจากที่มีการส่งเสริมการผลิตตะกร้าหวายและเพิ่มมาก ขึ้นเมื่อสำนักงานพัฒนาชุมชน อำเภอเมืองสุรินทร์ ตั้งกลุ่มแม่บ้านเรียกว่า กลุ่มจักสานหวายบ้าน บุทม จากข้อมูลเฉลี่ยชาวบ้านบุทมมีรายได้จากการสานตะกร้าหวายเดือนละ 1,200-1,600 บาท เดือนหนึ่งจะขายได้ประมาณ 10-15 ชิ้น ปัจจุบันตะกร้าหวายบ้านบุทมขายดีผลิตไม่ทันตามความต้องการ อาชีพการจักสานตะกร้าหวายจึงเป็นอาชีพรองจากการทำนาที่เสริมรายได้ ดังคำขวัญ “ทำนาเป็นหลัก จักสานเป็นรอง” จึงควรมีการอนุรักษหัตถกรรมโดยจัดให้มีการส่งเสริมเยาวชนรุ่นหลังได้เห็นความสำคัญ และรับการถ่ายทอด พร้อมกับมีการพัฒนารูปแบบและคุณภาพให้สอดคล้องกับความต้องการ ของตลาด ปัจจัยสำคัญที่ต้องได้รับการแก้ไขคือ การขาดแคลนหวาย การตลาด การจัดการกลุ่ม จักสานตะกร้าหวาย และหน่วยงานของรัฐบาลที่ให้การสนับสนุนยังไม่มีประสิทธิภาพ

Abstract: This research is intended to study history of rattan handicrafts produced In Baan Bu-Tom village, muang surin district, surin province in the aspect of Production stages, materials used, forms of the baskets including a study of the process in handing down craftsmanship, marketing and economic roles of rattan products, a trend to preserve a rattan basketry heritage, problem in making rattan baskets and ways to their solutions. The research was conducted by means of field data collection by carrying out in-depth interviews with the makers of rattan baskets from the past to the present. The research findings showed that the origin of Baan Bu-Tom village’s rattan baskets began with Mr. Leeng Lertlum, Mr. Pun Kla-ying and Mr. Liam Pasawat who brought with them a production method of rattan baskets from the prison to introduce to people on the village. And their descendants or cousins learned the craftsmanship from these three persons. When the people of Baan Bu-Tom village moved to settle down in other villages, the craftsmanship of rattan baskets production could also spread to various villages such as Baan Koke-Trad and Baan Bor-Rom-Suk villages of Tambon Ram, muang suin district ; Baan Sem and Baan Tanong villages of Tambon Muang-Tee, muang surin district; Baan Tra-Sek of Tambon Samrong, muang surin district. Originally, the makers wove the rattan baskets with a four-sided polygon, a round shape and an oval shape. Later on, the customers ordered the products to be woven into various shape like a six-sided polygon, an eight-sided polygon and a pumpkin-like shape. Concerning stages of weaving rattan baskets and basket forms about which the apprentices would be taught, first the trainees would be taught how to weave a basket into a round-shaped one with one tier then weave a second tier on it. When they became skillful enough, they were free to weave their baskets into any shapes they liked. Basket weaving is first started from the base then bending the upsetts, making a basket border and handles, the basket makers must select and prepare smooth rattan canes to be used as weaving materails. The most skilled basket makers in Baan Bu-Tom village who used to be awarded a national level runners-up prize are Mr. Sudtai Kla-ying and Mrs. Kanya Chindasri respectively. The villagers of Baan Bu-Tom village earned more incomes following an active promotion of rattan basketry. They earned even more when the muang surin accelerated rural development office formed a housewife group called Baan Bu-Tom village basketry group. Based on the available data, rattan basket making, on average, earned the village of Baan Bu-Tom village 1,200 –1,600 bath a month. In each month, 10-15 pieces of basketworks were sold. At present, Baan Bu-Tom village’s rattan baskets sell so well than the production does not meet the customer’s demand. So rattan basket weaving of the people of Baan Bu-Tom village has become an occupation supplementing their rice farming as a motto reading’ rice farming is a main occupation, basketry is a supplementary one. So the handicraft of this kind should be preserved by encouraging the people of later generation to see its importance and learn the craft. Other than this, the forms and quality of the basketworks should be developed in accordance with the market demand. However there are a lot of problems to be solved in encouraging the villagers’ management of rattan basket weavers’ group, an ineffective support from the government agencies.

มหาวิทยาลัยราชภัฏสุรินทร์

Address: สุรินทร์

Name: สถาบันราชภัฏุสุรินทร์

Role: ผู้ให้ทุนวิจัย

Created: 2539

Issued: 2548-09-06

งานวิจัย/Research report

application/pdf

CallNumber: 746.41 อ229ร

tha

Grantor: มหาวิทยาลัยราชภัฏสุรินทร์

©copyrights มหาวิทยาลัยราชภัฏสุรินทร์

ลำดับที่.	ชื่อแฟ้มข้อมูล	ขนาดแฟ้มข้อมูล	จำนวนเข้าถึง	วัน-เวลาเข้าถึงล่าสุด
1	Chapter 2.pdf	580.53 KB	425	2025-12-01 10:55:28
2	Chapter 1.pdf	289.21 KB	316	2024-12-04 23:18:11
3	Content.pdf	146.89 KB	177	2025-12-01 10:59:11
4	Bibliography.pdf	122.39 KB	175	2025-12-01 10:56:14
5	Abstract.pdf	201.02 KB	235	2025-12-01 11:00:05
6	Chapter 5.pdf	528.67 KB	195	2024-12-04 23:20:12
7	Chapter 4.pdf	2.32 MB	254	2024-12-04 23:21:13
8	Chapter 3.pdf	637.02 KB	264	2024-12-04 23:22:12
9	Title page.pdf	42.18 KB	200	2024-12-04 23:22:59
10	Appendix.pdf	225.93 KB	168	2024-12-04 23:23:30

ใช้เวลา

0.040218 วินาที