ศิลปหัตกรรมเครื่องเงินเมืองสุรินทร์

Art and Handicrafts in Surin

Name: อารีย์ ทองแก้ว

Organization : สถาบันราชภัฏสุรินทร์. คณะมนุยศาสตร์และสังคมศาสตร์

keyword: เครื่องเงิน

Classification :.DDC: 739.23

; ศิลปหัตกรรม

; จังหวัดสุรินทร์

Abstract: การวิจัยหัตถกรรมเครื่องเงินในครั้งนี้ มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาความเป็นมาของ เครื่องเงินตระกูลช่าง กระบวนการผลิต รูปแบบและลวดลายโบราณถึงปัจจุบัน การ ถ่ายทอดฝีมือช่าง ความเชื่อเรื่องราวเครื่องรางของขลัง และการตลาดเครื่องเงินปัจจุบัน วิธีการวิจัย ใช้วิธีการใช้เก็บรวบรวมข้อมูลโดยการสัมภาษณ์ สำรวจ ประกอบ การถ่ายภาพ ผลการวิจัยพบว่า เครื่องเงินเมืองสุรินทร์มีมาตั้งแต่บรรพบุรุษ ถ่ายทอดความรู้ต่อ เนื่องกันมา ช่างเครื่องเงินที่มีชื่อเสียงในปัจจุบัน คือ ตระกูลนายสวาส มุตะโสภา นายช่าง มุตะโสภา นายเชียร ผจญกล้า นายป่วน เจียงทอง และนายพลอน ผจญกล้า บรรพบุรุษดั่งเดิมเป็นช่างทอง ต่อมาเมื่อราคาทองสูงขึ้นจึงหันมาทำเครื่องเงินแทน จนถึง ปัจจุบัน กระบวนการผลิตเริ่มจากการนำเม็ดเงินมาหลอมและเหลวในแบบพิมพ์แล้วนำมา ตีแผ่รีดให้บาง ตัดให้ได้รูปตามต้องการ นำมาขึ้นรูปก ทาน้ำยาประสานนำไปลนไฟเชื่อม ให้เป็นวง ดึงลวดลายทำขอบท้ายทาน้ำยาประสาน ลนไฟให้ลวดติดกับเครื่องเงิน หลอมชันเป็นเส้นใสอัดลงในรูกลวงให้เต็มนำไปแกะให้เป็นลวดลายต่าง ๆ เอาชันออก นำไปขัดเคลือบหรือรมควัน ปัจจุบันอาจย้อมด้วยยาย้อมผมสีดำ เครื่องเงินที่ทำดั่งเดิม นิยมทำตุ้มหู (ตะเการ์หรือกระจอน) มี 4 แบบ คือ แบบ ปะการังจอก (ลายดอกจอก) ปะกาดอกบัวบาน (ลายดอกบัวบาน) ปะกาตั้งอ้อย (ลายปล้องอ้อย) ปะกากระเจียว (ลายดอกกระเจียว) และทำลูกประเกือมเป็นเม็ดแกะ ลวดลายแล้วนำมาร้อยทำสร้อยคอ สร้อยข้อมือ กำไลข้อมือข้อเท้า สังวาล ปัจจุบัน ดัดแปลงเป็นเครื่องประดับต่างๆ หลายแบบ เช่น แหวน กุญแจ กระดุม ปิ่นปักผม เป็นต้น ลวดลายของเครื่องเงิน ช่างเงินเลียนแบบจากธรรมชาติ มาแกะสลักเป็นลวดลาย ลายดอกบัวลายคอแมงดา ลายฟักทอง ลายเส้นตรง ลายร่างแห ลายตาตั๊กแตน ลายมะเฟือง ลายตะกร้อ ลายดอกพิกุล ลายดอกจอก ลายข้าวหลามตัด ลายไทย ลายปลา ลายช้าง และลายที่มีผู้สั่งทำออกแบบมา การถ่ายทอดฝีมือของช่างเครื่องเงิน จะถ่ายทอดกันในตระกูลลูกหลาน หรือผู้ที่ สนใจจริงๆ ไม่มีการคิดค่าจ้างสอน มาฝึกหัดทำอยู่กับช่างที่ชำนาญ 5-6 ปี จึงแยกตัวออก ไปทำเครื่องเงินเป็นหัตถกรรมในครอบครัวของตนเองได้ ความเชื่อในเรื่องโชครางของขลัง มีการนำเงินมาจ้างทำแล้วไปให้พระหรือคนเก่ง คาถาอาคมปลุกเสก เชื่อว่ามีอิทธิฤทธิ์ปราฏิหารย์ ทำให้หนังเหนี่ยวแคล้วคลาดจากภัย อันตรายได้ ปัจจุบันมีน้อย พวกช่างทำเครื่องเงินจะมีการทำพิธีเซ่นไหว้เครื่องมือใน การประกอบอาชีพเป็นประจำทุกปี เพราะเชื่อว่าทำให้คิดประดิษฐ์ลวดลายได้งดงาม ทำมาค้าคล่อง

Abstract: The purpose of this research on silver handicrafts was to study the history of silverwares. Silversmiths, production processes including forms And designs of the silverwares from the past of the present, a transfer of Craftmanship, belifes about amulets and marketing of silverwares at present. The research was carried out by means of collecting data through interviews, surveys and photographs showing step of production process of silverwares. The research finding showed that silverwares have been existing in Surin since the ancestral time. The art was handed down generation to generation. At present, the most famous silversmiths in Surin are Mr. Sawas and Mr. Charng of the Mutasopa family, Mr. Chian and Mr. Plon of the Prachon-Kla family and Mr. Puan Chio-thong. Their ancestors were skilled goldsmiths. Later on when the gold prices rose, they switched to making silverwares, the craftsmanship of this kind had been carried on up to now. About the production processes of silverwares, the silversmiths began their processes with melting silver pellets than poured the melted silver into the Prepared mould and left it to get cool. After that they removed it from the mould. Next they hammered to spread a silver rod into a thin sheet and cut it off according to the size they wanted. After that they gently hammered a price of that silver sheet into the shape as designed and applied a binding medium on each end then heated it on the flame so the two ends would hold together into the tubular form. After that the silversmiths attached pieces of small silver thread to each rim of the silverware and again applied a binding medium (Borax) on them than heated them on fire so that the silver threads would hold to the silverware rims when they got cool. Next the silversmiths melted a rosin and filled it into that tubular silverware and carved it into different designs. After that the rosin (Dammar) was removed. The silverwares were ground, polished, enamelled or smoked. In modern production processes, the silverwares might be dyed with a hair dying liquid. The silversmiths popularly made ear-pendants (locally called Ta-Kao or Kra-chorn) that came in four styles; namely, Paka-Rang-Chork (water-lettuce design), Paka-Ka-Chio (Ka-chio flower design), Paka-Tang-Oy (Sugar joint design), Paka-Dok-Bua-Barn (blooming lotus design). They also made silver beads with delicate designs carved on them and strung them into a necklace, a bracelet, a wrist bangle, an ankel bankel and a silver sash. At present, the silversmiths have made the diverse silverwares such as silver rings, silver buttons, silver hairpins and so on. For designs created and carved on the silverwares, the silversmiths generally imitated the nature, that is, they on their silverwares usually caved lotus designs, giant water-bug’s neck design, plumkin design, straight line design. Fishnet design, grasshopper’s eye design, star-fruit design, rattan-ball designs (Takroh design), pikoon flower designs (mimosops elengi flower design), water-lettuce designs, diamond designs, traditional Thai design, fish design, elephant designs or any other designs as ordered. Regarding the transfer of craftsmanship, this craft was handed down from a father to a son or any member of the family or to the real interested persons. No tuition fees charged from learners. The learners began their learning of the art by working as an apprentice silversmith with the expert ones for a period of 5-6 years. When they thought that had learned much enough about the craft, they would leave their instructors in order to start a silverware making business as a cottage craftsmanship on their own. Regarding beliefs in superstition and amulets, some people paid the silversmiths to make for them a silverware in a particular form then brought it to be ensacreded by lay shaman or a famous Buddhist monk who was believed to have a powerful spiritual power. They believed that the ensacreded amulets had a supernatural power and could protect the bearers from dangers or make them invulnerable to all kind of sharp-edged or pointed weapons. However, at present, those who still believe so are few. The silversmiths performed a yearly ritual cermony, giving offerings to their tools (tool spirits) they used for practising their career because they believed that doing so could help them have some clear ideas to create and design beautiful work. Above all, it could help make their business prosperous as well.

มหาวิทยาลัยราชภัฏสุรินทร์

Address: สุรินทร์

Name: สถาบันราชภักสุรินทร์

Role: ผู้ให้ทุนวิจัย

Created: 2537

Issued: 2548-09-06

งานวิจัย/Research report

application/pdf

CallNumber: 739.23 อ227ศ

tha

Grantor: มหาวิทยาลัยราชภัฏสุรินทร์

©copyrights มหาวิทยาลัยราชภัฏสุรินทร์

ลำดับที่.	ชื่อแฟ้มข้อมูล	ขนาดแฟ้มข้อมูล	จำนวนเข้าถึง	วัน-เวลาเข้าถึงล่าสุด
1	Abstract.pdf	265.78 KB	315	2026-01-29 11:08:13
2	Content.pdf	318.36 KB	187	2026-01-29 11:09:55
3	Chapter 1.pdf	283.45 KB	281	2026-01-29 11:10:21
4	Chapter 2.pdf	392.47 KB	245	2024-04-08 16:30:26
5	Chapter 3.pdf	759.37 KB	186	2024-04-08 16:31:12
6	Chapter 4.pdf	898.62 KB	190	2024-04-08 16:31:39
7	Chapter 5.pdf	3.58 MB	206	2026-02-20 13:23:20
8	Chapter 6.pdf	720.78 KB	161	2024-04-08 16:32:34
9	Chapter 7.pdf	904.06 KB	156	2025-05-28 13:49:11
10	Title page.pdf	42.39 KB	124	2025-04-04 15:57:41
11	Chapter 8.pdf	185.65 KB	162	2025-04-04 15:57:08
12	Bibliography.pdf	303.72 KB	154	2023-07-17 12:55:20

ใช้เวลา

0.038304 วินาที