การศึกษาวิเคราะห์บทบาทของพระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัวในการทำนุบำรุงพระพุทธศาสนา

An Analytical Study Of King Rama III’s Roles In Fostering Buddhism

Name: พระอธิการเกียรติศักดิ์ กิตฺติเมโธ (กุนดี)

keyword: ทำนุบำรุงพระพุทธศาสนา

Abstract: การวิจัยมีวัตถุประสงค์ ๓ ข้อ คือ ๑) เพื่อศึกษาปัจจัยที่มีผลต่อการทำนุบำรุงพระพุทธศาสนาของพระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัว ๒) เพื่อศึกษาบทบาทของพระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัว ในการทำนุบำรุงพระพุทธศาสนา ๓) เพื่อศึกษาผลกระทบที่เกิดจากพระราชกรณียกิจของพระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัวที่มีต่อสังคมไทยด้านต่างๆ ผลการศึกษาพบว่าปัจจัยที่มีผลต่อพระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัวที่ทำให้ทรงมีพระราชศรัทธาในพระบวรพุทธศาสนาอย่างยิ่ง ทั้งในเรื่องความเชื่อเรื่องกรรม คติเรื่องพระโพธิสัตว์สิ่งที่ยืนยันความเชื่อในเรื่องนี้ คือ การที่พระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัวได้ทรงโปรดให้ช่างหล่อรูปพระมาลัยและพระศรีอาริยเมตไตรไว้ในพระวิหารวัดอรุณราชวราราม คติเรื่องพระพุทธศาสนา ๕,๐๐๐ ปีและ คติเรื่องปัญจอันตรธาน ได้ทรงบำเพ็ญ พระราชกรณียกิจหลายประการเพื่อการพระศาสนา เช่น ทรงสนพระราชหฤทัยอย่างยิ่งในการสร้างพระพุทธรูป เมื่อสร้างแล้วทรงโปรดให้อัญเชิญไปเป็นพระประธานในวัดที่ทรงสร้างโปรดให้มีอาจารย์บอกพระปริยัติธรรมทุกพระอารามหลวง เมื่อพระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัวทรงมีการบำเพ็ญกุศล เนื่องจากการทำบุญพระองค์เชื่อว่าผลของการทำความดีนั้นย่อมมีอานิสงส์เป็นการตอบแทน และพระองค์หวังที่จะเป็นพระโพธิญาณ อีกทั้งในสมัยรัชกาลพระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัว ปัจจัยสภาพทางสังคม ประเพณีวัฒนธรรม เศรษฐกิจ และการเมืองการปกครองที่มีความเอื้ออำนวยให้ พระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัว ทรงบูรณปฏิสังขรณ์ พระอารามต่างมากมาย และทรงสนับสนุนให้ขุนนาง ข้าราชการหรือบุคคลทั่วไป ได้ปฏิบัติตามพระองค์ด้วย พระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัวทรงมีพระอัจฉริยภาพในการทำนุบำรุงพระพุทธศาสนาทรงอุปถัมภ์บำรุงคณะสงฆ์ทั้งพระสงฆ์สามเณรฝ่ายคามวาสี และอรัญวาสี ทรงถวายนิตยภัต ปัจจัยสี่แก่พระภิกษุสงฆ์สามเณรเป็นประจำ รวมถึงพระสงฆ์ที่อาพาธหรือพิการตาบอด ทรงโปรดที่จะจัดบวชนาคหลวง นาคช่วย หรือแม้แต่คนที่ตกทุกข์ได้ยาก เพื่อสร้างศาสนทายาทและก็เป็นที่นิยมในสมัยนั้น ด้านการเผยแพร่พระศาสนาทรงโปรดให้ส่งสมณทูตไปลังกา เขมร เพื่อนำเอาพระไตรปิฎกฉบับลังกามาเปรียบเทียบของไทยมีการปรับปรุงให้สมบูรณ์มากขึ้นและทรงโปรดให้แปลภาษาบาลีเป็นภาษาไทยโดยเฉพาะพระสูตรเพื่อใช้เทศน์สั่งสอน มีการส่งเสริมให้เรียนพระไตรปิฎกจนมีภิกษุสามเณรเป็นเปรียญเป็นจำนวนมาก บทบาทที่สำคัญอีกประการหนึ่งคือการสร้างและบูรณปฏิสังขรณ์พระอาราม ทั้งที่สร้างในสมัยรัชกาลที่ ๒ ไม่เสร็จก็ทรงดำเนินการสร้างต่อและสร้างใหม่ บูรณะใหม่เป็นจำนวนมาก วัดที่ทรงก่อสร้างใหม่ เช่น วัดเทพธิดาราม วัดเฉลิมพระเกียรติ วัดราชนัดดาราม ส่วนวัดที่ทรงบูรณปฏิสังขรณ์ที่เป็นวัดเก่าก็มีเป็นจำนวนมาก เช่น วัดราชโอรสาราม วัดพระเชตุพนวิมลมังคลาราม วัดอรุณราชวราราม เป็นต้น พระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัวทรงมีพระราชกรณียกิจในการทำนุบำรุงพระพุทธศาสนาก่อให้เกิดศิลปกรรมต่างๆ มากมาย ที่แสดงถึงเอกลักษณ์ความเป็นไทย ทั้งด้านจิตรกรรม ภาพวาด ประติมากรรม สถาปัตยกรรม วรรณกรรม ต่างๆ มากมาย การสร้างพระพุทธรูปปางต่างๆ อีกทั้งการสร้างรูปเหมือน การสร้างถาวรวัตถุทางพระพุทธศาสนามากมายและที่สำคัญ ทรงมีความนิยมการสร้างวัดที่มีสถาปัตยกรรมแบบจีนเห็นได้จากวัดราชโอรสาราม เป็นต้น อีกทั้งให้มีการจารึกตำราวิชาแขนงต่าง ๆ ตามวัดที่ทรงบูรณปฏิสังขรณ์ ที่เด่นชัดที่สุดคือ วัดพระเชตุพนวิมลมังคลาราม และยังมีอิทธิพลส่งผลให้ขุนนางข้าราชการ และบุคคลทั่วไปสร้างวัดตามแบบราชนิยมนั้นด้วย ทางด้านเศรษกิจนั้นพระองค์มีความชำนาญตั้งแต่ยังทรงเป็นกรมหมื่นเจษฎาบดินทร์ และยังทรงเก็บออมเงินไว้ เรียกว่า เงินถุงแดงและได้ใช้ประโยชน์ในรัชกาลต่อมา ทรงปฏิบัติพระราชกรณียกิจตลอด ๒๗ ปีแห่งการคลองราชสมบัติ ทำให้ศาสนวัตถุ ศาสนธรรม ศาสนบุคคล ได้รับการอุปถัมภ์ทำนุบำรุงพระพุทธศาสนาจึงเป็นสิ่งสำคัญที่สุดที่มีอิทธิพลต่อพระองค์จนมีผลสืบเนื่องปรากฏให้เห็นถึงเอกลักษณ์ตามพระราชนิยม มาจนถึงปัจจุบัน ตลอดจนถึงการที่พระองค์ได้นำหลักธรรมทางพระพุทธศาสนาไปใช้ในการปกครอง กฎหมายทำให้ประเทศไทยมีการเจริญสัมพันธไมตรีระหว่างประเทศต่างๆ มากขึ้นจึงเป็นผลดีเกิดความเจริญรุ่งเรืองประเทศไทย

มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย. สำนักหอสมุดและเทคโนโลยีสารสนเทศ

Address: กรุงเทพมหานคร

Email: library@mcu.ac.th

Name: พระสุธีธรรมานุวัตร, ผศ. ดร.

Role: อาจารย์ที่ปรึกษา

Name: อาจารย์รังษี สุทนต์

Role: อาจารย์ที่ปรึกษา

Created: 2553

Modified: 2554-11-30

Issued: 2554-10-03

วิทยานิพนธ์/Thesis

text/html

tha

DegreeName: พุทธศาสตรมหาบัณฑิต

Level: ปริญญาโท

Descipline: สาขาวิชาพระพุทธศาสนา

Grantor: มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย

©copyrights มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย

ใช้เวลา

0.025236 วินาที