การศึกษาวิเคราะห์ผลสัมฤทธิ์ในการปฏิบัติวิปัสสนากัมมัฏฐานตามแนวของมหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย

An Analytical Study of the Effectiveness of Mahachulalongkornrajavidyalaya University's Vipassana Retreat

Name: อณิวัชร์ เพชรนรรัตน์

keyword: พุทธศาสนา วิจัย.

; วิปัสสนา

; สมาธิ

; พุทธศาสนา วิจัย.

Abstract: วิทยานิพนธ์ฉบับนี้ มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาวิจัย หลักการและวิธีการปฏิบัติวิปัสสนากัมมัฏฐาน ตามแนวของมหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย โดยศึกษาใน 4 ประเด็นคือมีขั้นตอนดำเนินงานเป็น 2 ส่วน คือ การวิจัยเอกสาร และ การวิจัยภาคสนาม มีดังนี้ 1. การวิจัยทางเอกสาร ศึกษาใน 2 ประเด็น ดังนี้ ก. เพื่อศึกษาหลักการและวิธีปฏิบัติวิปัสสนากัมมัฏฐาน ตามแนวของพระพุทธศาสนาเถรวาท ผลการศึกษาพบว่า หลักการปฏิบัติวิปัสสนากัมมัฏฐาน เป็นหลักการเดียวกันกับหลักสติปัฏฐาน 4 และ หลักสติปัฏฐาน 4 ยังเป็นหนึ่งในหลักของ โพธิปักขิยธรรม 37 ประการอีกด้วย ส่วนวิธีปฏิบัติวิปัสสนากัมมัฏฐาน เป็นวิธีการปฏิบัติที่อ้างอิงและอธิบายใน มหาสติปัฏฐานสูตร 21 วิธี ซึ่งเป็นวิธีการปฏิบัติวิปัสสนากัมมัฏฐานที่พระพุทธองค์ทรงสอนโดยให้เริ่มที่หลัก อานาปานสติก่อน แล้วจึงปฏิบัติตามหลัก สติปัฏฐาน 4 เพื่อให้ได้ โพชฌงค์ 7 และบรรลุพระนิพพานในที่สุด ข. เพื่อศึกษาหลักการและวิธีปฏิบัติวิปัสสนากัมมัฏฐาน ตามแนวของมหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย ผลการศึกษาพบว่า หลักการปฏิบัติวิปัสสนากัมมัฏฐานตามแนวของมหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย ยึดหลักการเดียวกับ สติปัฏฐาน 4 ส่วนวิธีปฏิบัติวิปัสสนากัมมัฏฐานที่ใช้เป็น วิธีการปฏิบัติเดียวกับใน มหาสติปัฏฐานสูตร 21 วิธี และได้อ้างอิงจากในคัมภีร์วิสุทธิมรรคทั้งหมดเป็นหลัก โดยเฉพาะเรื่อง วิสุทธิ 7 และ วิปัสสนาญาณ 16 ซึ่งทั้ง 2 เรื่อง พระสารีบุตรอธิบายเพิ่มในมหาสติปัฏฐานสูตรของพระพุทธองค์ให้ง่ายขึ้นต่อการเข้าใจ 2. การวิจัยภาคสนาม ศึกษาใน 2 ประเด็น ดังนี้ ก. เพื่อศึกษาเปรียบเทียบ ความรู้และความเข้าใจในวิธีการปฏิบัติวิปัสสนากัมมัฏฐานของนิสิตมหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย ก่อนเริ่ม กับ หลังจบหลักสูตรวิปัสสนากัมมัฏฐานภาคบังคับ ข. เพื่อศึกษาวิเคราะห์ผลสัมฤทธิ์ ใน เรื่องพละ 5 (ศรัทธา วิริยะ สติ สมาธิ และปัญญา) ของ นิสิตมหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย หลังจบหลักสูตรวิปัสสนากัมมัฏฐานภาคบังคับ ผลจากการศึกษาวิจัยภาคสนามสำหรับส่วนที่ 2 มีรายละเอียดดังนี้ มีประชากรทั้งหมด 195 รูป/คน โดยใช้กลุ่มตัวอย่าง 54 รูป/คน ด้วยแบบสอบถาม 2 ชุดคือ ก่อนเริ่มและหลังจบหลักสูตรวิปัสสนากัมมัฏฐาน เครื่องมือที่ใช้ในการเก็บรวบรวมข้อมูลเป็นแบบสอบถามมาตราส่วนประมาณค่า 5 ระดับ และแบบสอบถามที่มีคำตอบที่ถูกและผิด สถิติที่ใช้วิเคราะห์ข้อมูลคือ ค่าเฉลี่ยและค่าความเบี่ยงเบนมาตรฐาน งานวิจัยนี้มีการทดสอบสมมติฐานที่ตั้งไว้7 ข้อ ด้วยแบบทดสอบสองทางสำหรับข้อที่ 1 และ แบบทดสอบทางเดียวสำหรับข้อที่ 2 – 7 จากการคำนวณค่า Z เทียบกับในตารางค่า Z โดยใช้ระดับความเชื่อมั่น 95 % เพื่อยอมรับ หรือ ปฏิเสธสมมติฐาน จากการศึกษาตามสมมติฐานที่ระบุไว้ในงานวิจัยสรุปได้ดังนี้ (1) ความรู้และความเข้าใจในวิธีการปฏิบัติวิปัสสนากัมมัฏฐานของนิสิตมหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย ก่อนเริ่มกับหลังจบ หลักสูตรวิปัสสนากัมมัฏฐาน มีความแตกต่างกัน(ปฏิเสธ) (2) นิสิตมหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย ที่ได้รับการอบรมตามหลักสูตรวิปัสสนากัมมัฏฐานแล้ว ได้รับผลสัมฤทธิ์จากการปฏิบัติในเรื่อง ศรัทธา โดยมีค่าเฉลี่ยมากกว่า 70 %(ยอมรับ) (3) นิสิตมหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย ที่ได้รับการอบรมตามหลักสูตรวิปัสสนากัมมัฏฐานแล้ว ได้รับผลสัมฤทธิ์จากการปฏิบัติในเรื่อง วิริยะ โดยมีค่าเฉลี่ยมากกว่า 70 %(ปฏิเสธ) (4) นิสิตมหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย ที่ได้รับการอบรมตามหลักสูตรวิปัสสนากัมมัฏฐานแล้ว ได้รับผลสัมฤทธิ์จากการปฏิบัติในเรื่อง สติ โดยมีค่าเฉลี่ยมากกว่า 70 %(ปฏิเสธ) (5) นิสิตมหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย ที่ได้รับการอบรมตามหลักสูตรวิปัสสนากัมมัฏฐานแล้ว ได้รับผลสัมฤทธิ์จากการปฏิบัติในเรื่อง สมาธิ โดยมีค่าเฉลี่ยมากกว่า 70 %(ยอมรับ) (6) นิสิตมหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย ที่ได้รับการอบรมตามหลักสูตรวิปัสสนากัมมัฏฐานแล้ว ได้รับผลสัมฤทธิ์จากการปฏิบัติในเรื่อง ปัญญา โดยมีค่าเฉลี่ยมากกว่า 70 %(ปฏิเสธ) (7) นิสิตมหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย ที่ได้รับการอบรมตามหลักสูตรวิปัสสนากัมมัฏฐานแล้ว ได้รับผลสัมฤทธิ์จากการปฏิบัติในเรื่อง พละ 5 โดยมีค่าเฉลี่ยมากกว่า 70 %(ปฏิเสธ) ข้อเสนอแนะหลังจากการทดสอบสมมติฐานมี 2 ประเด็น ดังต่อไปนี้ (1) โครงการอบรมหลักสูตรวิปัสสนากัมมัฏฐานควรมีการปรับปรุงแก้ไขอย่างเป็นขั้นตอนแบบบูรณาการ เช่น เป้าหมาย นโยบาย การเตรียมการสอนในหลักการและวิธีการปฏิบัติวิปัสสนาแก่นิสิต กิจกรรมประจำวันในหลักสูตร 15 วัน สถานที่เอื้ออำนวยต่อวิปัสสนากัมมัฏฐาน และพระวิปัสสนาจารย์ ผู้สอน แนะนำ เพื่อพัฒนาการสอนปฏิบัติวิปัสสนากัมมัฏฐานแก่นิสิตให้มีประสิทธิภาพ (2) นิสิตควรศึกษาในหลักการและฝึกวิธีการปฏิบัติวิปัสสนากัมมัฏฐานให้เพียงพอ โดยเฉพาะอย่างยิ่งในการทำความเข้าใจเรืองหลักปรัชญาของวิปัสสนากัมมัฏฐานก่อนเข้ารับการอบรมเพื่อให้ได้รับผลของการปฏิบัติอย่างมีประสิทธิภาพและประสิทธิผล เนื่องจากผลการเปรียบเทียบก่อนและหลังจบหลักสูตรไม่ได้แสดงความแตกต่างกัน

มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย. สำนักหอสมุดและเทคโนโลยีสารสนเทศ

Address: กรุงเทพฯ

Email: library@mcu.ac.th

Name: พระเมธีรัตนดิลก

Role: อาจารย์ที่ปรึกษา

Name: พระมหาบุญเลิศ ธมฺมทสฺสี

Role: อาจารย์ที่ปรึกษา

Name: สุชาติ นุชพิทักษ์

Role: อาจารย์ที่ปรึกษา

Name: Aniwat Petchnorrarat

Role: ผู้สร้างผลงาน

Created: 2549

Issued: 2552-08-08

วิทยานิพนธ์/Thesis

application/pdf

tha

DegreeName: พุทธศาสตรมหาบัณฑิต

Level: ปริญญาโท

Descipline: สาขาวิชาพระพุทธศาสนา

Grantor: มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย

©copyrights มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย

ใช้เวลา

0.030715 วินาที