การปะทะประสานของภูมิทัศน์การเกษตรกับภูมิทัศน์การท่องเที่ยวในกระบวนการกลายเป็นสินค้าของสังคมชนบทในชุมชน เมืองแกนพัฒนา อำเภอแม่แตง จังหวัดเชียงใหม่

Articulation of agricultural landscape and touristscape in the commoditization of rural society in Mueang Kaen Pattana Community, Mae Taeng District, Chiang Mai Province

Name: บงกชกร ชอบธรรม

ThaSH: การท่องเที่ยว

ThaSH: การท่องเที่ยวโดยชุมชน -- (แม่แตง) เชียงใหม่

ThaSH: การพัฒนาชุมชน -- (แม่แตง) เชียงใหม่

ThaSH: (แม่แตง) เชียงใหม่ -- ภูมิประเทศและการท่องเที่ยว

Abstract: การวิจัยนี้ศึกษาการปะทะประสานของวิถีการดำรงชีพด้านการเกษตรกับธุรกิจบริการ ด้านการท่องเที่ยวในชุมชนเมืองแกนพัฒนา รวมถึงพินิจและวิเคราะห์การเปลี่ยนผ่านวิถีชีวิตของ สังคมชนบทท่ามกลางการอุบัติขึ้นมาของอุดสาหกรรมการท่องเที่ยวในฐานะที่เป็นกรอบ แนวความคิดในการวิจัย โดยมองผ่านการต่อรองระหว่างภูมิทัศน์การเกษตรและภูมิทัศน์การท่องเที่ยว ตลอดจนผลประโยชน์และผลกระทบที่เกิดขึ้นจากผู้กระทำการที่มีส่วนเกี่ยวข้องในบริบทที่ หลากหลาย กระบวนการวิจัขดำเนินภายได้กรอบแนวคิดที่อธิบายถึงการเปลี่ยนแปลงผ่านมุมมอง ด้านภูมิทัศน์ด้วยการวิจัยเชิงคุณภาพ โดยมีการนำเอาวิธีการวิจัยหลายแบบนำมาใช้ในการเก็บข้อมูล ดังเช่นในเชิงคุณภาพมีการสัมภาษณ์แบบบเขาะลึกจากบุคคลสำคัญในชุมชน ผู้นำชุมชุมชน และนักธุรกิจที่ เข้ามาลงทุนในชุมชน รวมทั้งหมด 9 คน ประกอบกับการสังเกตการณ์ในสนาม ทั้งนี้ยังมีเชิงปริมาณ โดยการเก็บข้อมูลเชิงสถิติจากกลุ่มตัวอย่างเกษตรกร 160 คน ข้อมูลเหล่านี้ได้นำมาวิเคราะห์และ ให้ความหมายข้อมูลโดยอาศัยเครื่องมือทางความคิดที่เกี่ยวข้องกับบริบท พร้อมกับนำเสนอ ผลการศึกษาผ่านการอธิบายเชิงพรรณนาประกอบกับการอภิปรายร่วมกับทฤษฎี และการสนทนา แลกเปลี่ยนกับวรรณกรรมที่เกี่ยวข้อง ผลการวิจัยชี้ให้เห็นว่าปฏิบัติการของวาทกรรม ""การพัฒนา"" ส่งผลให้โฉมหน้าของชุมชน เมืองแกนพัฒนาเปลี่ยนผ่านเข้าสู่ภาวะความเป็นสมัยใหม่ที่มีความเหลื่อมซ้อนของอัดลักษณ์สังคม ชาวนาดั้งเดิมในบางประการ การเปลี่ยนแปลงดังกล่าวปรากฏผ่านภูมิทัศน์การเกษตรและ ภูมิทัศน์การท่องเที่ยว เช่น การที่ชาวบ้านมีการประกอบอาชีพที่หลากหลาขนอกเหนือจากการเกษตร แม้ว่าภาพลักษณ์ของชุมชนคล้ายกับสังคมเมืองมากขึ้นทุกขณะ แต่ในทางกลับกันยังพบกระบวนการ หวนคืนสู่ภาคการเกษตรในชุมชน คือ การทำการเกษตรเพื่อการค้าในรูปแบบใหม่ ซึ่งมีเงื่อนไข เชิงบริบททางการเมืองและเทคโนโลยีเป็นพลังผลักต้นให้เกิดการเปลี่ยนแปลง ทั้งนี้สังคมเกษตรกรรม ของชุมชนเมืองแกนพัฒนายังขาดพลังอำนาจในการต่อรองราคารับซื้อผลผลิตกับนายทุนหรือ หน่วยงานรัฐในแง่ของโครงการพัฒนาด้านต่างๆ นายกเทศมนตรีฯ ณ ขณะนั้นจึงมีการแก้ไขปัญหา ด้วยการผลิตสร้าง ""ภูมิทัศน์การท่องเที่ยว"" เพื่อเพิ่มมูลค่าให้แก่สินค้าทางการเกษตรและต้องการ หลุดพ้นจากอำนาจการครอบงำของนายทุนได้ ชุมชนเมืองแกนพัฒนาในปัจจุบันจึงอยู่ในสภาวะของการปะทะประสานระหว่างภูมิทัศน์ ทางการเกษตรและภูมิทัศน์การท่องเที่ยว ผู้นำชุมชนได้บอกเล่าลักษณะธรรมชาติและวัฒนธรรมผ่าน การผลิตสร้างเทศกาล ""หนาวนี้ทีเมืองแกน"" ในปี พ ศ 2553 ภายใต้กระบวบการกลายเป็นสินค้า อย่างไรก็ตามกระบวนการดังกล่าวกลับกลายเป็นต้นธารสู่ความไม่เสมอภาคในหมู่ชาวบ้าน เนื่องจากการเปิดพื้นที่เศรษฐกิจใหม่นี้กระตุ้นให้เกิดการสะสะสมทุนของนายทุนอย่างแยบผล ผ่านการกว้านซื้อที่ดินของชาวบ้าน เพื่อประกอบธุรกิจการท่องเที่ยวสนองต่อผู้คนที่ถวิลหาความเป็น ชนบท อย่างไรก็ดึการกระจายผลประโยชน์ดังกล่าวยังไม่มีความสอดคล้องกับสถานะทางเศรษฐกิจ ของชาวบ้านเท่าที่ควร เพราะปัจจัยการผลิตหรือที่ดินประกอบกับต้นทุนการเงินยังคงเป็นส่วนสำคัญ ต่อการเปลี่ยนแปลงภูมิทัศน์ ดังนั้น พลังอำนาจของการท่องเที่ยวจึงยังไม่ถึงกับมีบทบาทใน การเปลี่ยนแปลงวิถีชีวิตของชาวบ้านอย่างมีนัยสำคัญ เป็นที่น่าสังเกตว่าการเปลี่ยนแปลงพื้นที่ในครั้ง นี้ได้มีการแทรกแซงจากหลายกลุ่มผู้กระทำการ ซึ่งการเปลี่ยนแปลงดังกล่าวไม่ได้เกิดขึ้นอย่างตายตัว เพราะมีการสลับไปมาระหว่างภูมิทัศน์ทางการเกษตรและภูมิทัศน์การท่องเที่ยว โดยในบางครั้งนั้นมี การซ้อนทับในช่วงเวลาเดียวกัน ผลที่ได้จากการศึกษาครั้งนี้เป็นการเน้นช้ำถึงความไม่สมดุลระหว่าง นโขบายการพัฒนาและวิถีการดำรงชีพของคนในท้องถิ่น ที่เป็นบทเรียนสำหรับการวางแผนส่งเสริม การพัฒนาการท่องเที่ยวโดยมีชุมชนเป็นฐานในการศึกษาอื่น ๆ ที่เกี่ยวข้องต่อไป

Abstract: This research examined the articulation of agricultural production and tourism service business in Mueang Kaen Pattana community. It considered and analyzed the transitions of rural society through emerging tourism sector as the conceptual lens including the contestation between agricultural landscape and touristscape in the multi-contextual settings. Moreover, it investigated several benefits and negative impacts derived from the multiple interactions of involved actors. The research processes were operated through the conceptual framework of landscape changes. A qualitative research approach and several methods were applied to collect the data including direct observation, semi-structured interviews, in-depth interviews of nine key informants in the community, community leaders, and businessmen. Besides, a survey of 160 farmers in the community was employed and the results were presented by descriptive statistics. Afterwards, I analyzed and interpreted the field data by contextualization and conceptualization. Then, presentation of research results and findings was largely written in the forms of description, explanation and discussion illustrated with tables, maps, and photos. The research found that a discourse of development"" was a driving force in the changes of Mueang Kaen Pattana community towards modernity while some identities of traditional cultures were in tact. Agricultural landscape and Touristscape articulations represented such changes. For instance, farmers in the community have become de-agrarianized through engagement of non-agricultural careers such as trades, services, and daily employment that were similar to an urban society. However, at the same time, the re- agrarianization processes also occurred as a result of transformation of the community, in the forms of commercial agriculture under the contextual conditions of political and technological factors. Nevertheless,the agricultural society of Mueang Kaen Pattana community was still powerless in negotiation processes with the business and government sectors, in terms of crop prices and development projects in general. Therefore, the solution at that time has led to the production of ""Touristscape "" in order to add the value to the agricultural products and free themselves from the domination of the capitalist power. In 2010, the community leaders mobilized local resources and traditional culture to organize the festival called ""Nhao Nee Tee Mueang Kaen"" (Winter Times at Mueang Kaen) to be engaged with emerging commoditization of rurality. However, this initiative, as it was found out later, become a watershed of an inequity among the villagers due to the arrival of outside investors looking for land occupation. To some extent, the investors took this chance to speculate on the lands by depriving it from the farmers and altered them into be a tourist attraction. Despite the shifting rural community, the beneficial contribution of touristscape changes were still limited to fewer villagers because the major means of production such as land and capital were not available for most of the farmers grab for landscape change. At this point, the forces of tourism development have not affected tremendous transformation on the rural life and agricultural landscape of the community. This study noted that spatial changes in this community were not fixed in one direction but alternated between agricultural landscape and touristscape. Sometimes, they even overlapped in multiple lavers. The findings tended to implicate the imbalance of development policies and the livelihood of the community and provide vital lesson for other community-based tourism, which also needs further related research.

มหาวิทยาลัยเชียงใหม่. สำนักหอสมุด

Address: เชียงใหม่

Email: cmulibref@cmu.ac.th

Name: ชูศักดิ์ วิทยาภัค

Role: อาจารย์ที่ปรึกษา

Created: 2568

Modified: 2568-02-10

Issued: 2568-02-10

วิทยานิพนธ์/Thesis

application/pdf

tha

DegreeName: วิทยาศาสตรมหาบัณฑิต

Level: ปริญญาโท

Descipline: ภูมิศาสตร์และภูมิสารสนเทศศาสตร์

Grantor: มหาวิทยาลัยเชียงใหม่

©copyrights มหาวิทยาลัยเชียงใหม่

ลำดับที่.	ชื่อแฟ้มข้อมูล	ขนาดแฟ้มข้อมูล	จำนวนเข้าถึง	วัน-เวลาเข้าถึงล่าสุด
1	600431011.pdf	6.13 MB	12	2026-05-26 18:16:01

ใช้เวลา

0.022215 วินาที