Relationships among biophysical characterristics of catchment, land use and management affecting flood problem, of Huay Mae Bon Basin Mae Ta Sub-District, Mae On District, Chiang Mai Province

ความสัมพันธ์ของลักษณะชีวกายภาพพื้นที่รับน้ำ การใช้ที่ดินและการจัดการที่มีผลต่อปัญหาน้ำท่วมของลุ่มน้ำห้วยแม่บอน ตำบลแม่ทา อำเภอแม่ออน จังหวัดเชียงใหม่

Name: Budsaba Wongrat

LCSH: Watershed management) -- Mae On

LCSH: Irrigation -- Mae On (Chiang Mai)

LCSH: Land use -- Mae On (Chiang Mai)

LCSH: Flood control -- Mae On (Chiang Mai)

Abstract: The study aimed 1) to analyze the relationship of biophysical characteristics of catchment area, irrigation system, land use and management that affected flood problem of Huay Mae Bon River Basin, Mae Ta Sub-district, Mae On District, Chiang Mai Province, and 2) to study the potential and limitation of flood management of related sectors including both local organization and government sector to support problem solving and holistic integrated management. The study used 1) survey data on physical characteristics of upper catchment area, irrigation system, land-use pattern and management for data analysis, and 2) data on in-depth interview with community leader and related sectors for content analysis through interdisciplinary approach that integrated survey research with statistical data on inflow/outflow and average rainfall as well as mapping data. The results showed that flood in Huay Mae Bon River Basin was a result of two main factors causing repetitive problem. Although four factors related to the problem, biophysical characteristics of catchment area did not affect flood problem and irrigation system properly helped mitigating flood. Thus, the main cause of flood problem was land use because land use pattern of most farmers invaded public area on both sides of riverbank for making paddy because population growth increased demand for more cultivation area, which the land use pattern obstructed water flow and narrowed water channel that caused river flood into agricultural area. Another main cause of flood was the separated problem management among all sectors that lacked database connection for solving flood problem together, which it caused flood problems. Therefore, holistic approach should be used for integrating all sectors to solve flood problem together by using data on biophysical characteristics of catchment area and irrigation system as a foundation of data analysis as well as using data on land use pattern and management for solving the problem together to get effective solution and create non-partitioned operation as in the past, which the approach can potentially mitigate and effectively solve flood problem to enhance sustainability further.

Abstract: การวิจัยนี้มีวัตถุประสงค์เพื่อ 1) ศึกษาวิเคราะห์ความสัมพันธ์ด้านลักษณะชีวกายภาพของ พื้นที่รับน้ำ ระบบชลประทาน การใช้ที่ดิน และการจัดการ ที่มีผลต่อปัญหาน้ำท่วมของลุ่มน้ำห้วยแม่ บอน ตำบลแม่ทาอำเภอแม่ออน จังหวัดเชียงใหม่ 2) เพื่อศึกษาศักยภาพและข้อจำกัดของการจัดการ ปัญหาอุทกภัยน้ำท่วม ของหน่วยงานที่เกี่ยวข้องทั้ง องค์กรชุมชน และหน่วยงานของทางภาครัฐ เพื่อ นำไปสู่การจัดการปัญหาและการจัดการแบบองค์รวมเชิงบูรณาการ งานวิจัยเล่มนี้ผู้วิจัยได้นำข้อมูลที่ ใช้ประกอบด้วย 1) ข้อมูลจากการสำรวจเชิงกายภาพของพื้นที่รับน้ำตอนบน ระบบชลประทาน รูปแบบการใช้ที่ดิน และการจัดการ มาเป็นฐานในการวิเคราะห์ข้อมูล 2) ข้อมูลจากการสัมภาษณ์เชิง ลึกจากผู้นำชุมชนและหน่วยงานที่เกี่ยวข้องเพื่อทำการวิเคราะห์เนื้อหาร่วมกับการศึกษาวิจัยแบบ ผสมผสานใช้วิธีการศึกษาเชิงสหสาขาวิชาระหว่างการวิจัยเชิงสำรวจกับการผสมระหว่างข้อมูลทาง สถิติซึ่งการคำนวณปริมาณน้ำเข้าและ น้ำออก ข้อมูลสถิติทางจากปริมาณน้ำฝนเฉลี่ย โดยอาศัยข้อมูล เชิงแผนที่ประกอบการวิเคราะห์ จากการศึกษากรณีน้ำท่วมในพื้นที่ลุ่มน้ำห้วยเเม่บอนเกิดจากปัจจัย สำคัญอยู่ 2 ประการที่เป็นสาเหตุของปัญหาเชิงซ้อนปัญหาใหญ่ก็คือ ผลการศึกษาพบว่าความสัมพันธ์ ทั้ง 4 ด้านที่เป็นมูลเหตุของปัญหา มีความสัมพันธ์เกี่ยวเนื่องกันในด้านลักษณะชีวกายภาพพื้นที่รับน้ำ ไม่มีผลต่อการเกิดปัญหาอุทกภัยน้ำท่วม ด้านชลประทานสามารถช่วยบรรเทาปัญหาอุทกภัยน้ำท่วม ได้ดีในระดับหนึ่ง แต่ประเด็นที่เป็นสาเหตุสำคัญของการเกิดปัญหาอุทกภัยน้ำท่วมกลับอยู่ที่ ด้านการ ใช้ที่ดิน ทั้งนี้เพราะรูปแบบการใช้ที่ดินของเกษตรกรส่วนใหญ่มีการรุกล้ำพื้นที่สาธารณะที่ถูกกันไว้ ทั้งสองข้างลำน้ำโดยใช้พื้นที่ดังกล่าวเป็นพื้นพื้นที่นาเพราะการขยายตัวทางด้านจำนวนประชากรที่เพิ่ม มากขึ้นส่งผลให้มีความต้องการใช้พื้นที่ทำกินเพิ่มมากขึ้น ซึ่งการใช้ที่ดินในลักษณะดังกล่าวเป็นการ กีดขวางการไหลของน้ำ ทำให้ลำน้ำน้ำน้ำมีสภาพแคบ น้ำไหลไม่สะดวกจึงล้นเข้าสู่แปลงเกษตร สาเหตุอีก ประการก็คือการจัดการปัญหาของทุกกลุ่มองค์กรมีการแยกส่วนในการแก้ไขปัญหา ขาดการเชื่อมโยง ส่งถ่ายข้อมูลอันเป็นข้อมูลพื้นฐานที่นำไปสู่การแก้ไขปัญหาอุทกภัยน้ำท่วมร่วมกัน ทำให้ด้านการ จัดการก็มีส่วนที่ก่อให้เกิดปัญหาอุทกภัยน้ำท่วม จึงอาจกล่าวได้ว่า แนวคิดการแก้ปัญหาการเกิด อุทกภัยน้ำท่วมที่มีการเชื่อมโยงข้อมูลแบบองค์รวมมาบูรณาการการทำงานร่วมกันโดขอาศัยข้อมูล จากลักษณะทางกายภาพของพื้นที่รับน้ำ ระบบชลประทาน มาเป็นฐานในการวิเคราะห์ข้อมูลโดยมี การศึกษารูปแบบการใช้ที่ดินและการจัดการมาเป็นข้อมูลที่เชื่อมโยงแก้ไขปัญหาร่วมกัน นำมาซึ่ง แนวทางแก้ไขปัญหาที่มีประสิทธิภาพ ก่อให้เกิดแนวทางการปฏิบัติไม่ทำงานแยกส่วนเหมือนที่ผ่าน มา ปัญหาอุทกภัยน้ำท่วมที่มีก็จะบรรเทาลงและถูกแก้ไขได้อย่างมีศักยภาพก่อให้เกิดความยั่งยืนต่อไป ในอนาคต

Chiang Mai University. Library

Address: CHIANG MAI

Email: cmulibref@cmu.ac.th

Name: Tawee Chaipimonplin

Role: Advisor

Name: Sidthinat Prabudhanitisarn

Role: Advisor

Name: Somporn Sangawongse

Role: Advisor

Created: 2024

Modified: 2025-04-03

Issued: 2025-01-31

วิทยานิพนธ์/Thesis

application/pdf

eng

DegreeName: Doctor of Philosophy

Level: Doctoral Degree

Descipline: Sustainable Land Use and Natural Resource Management

Grantor: Chiang Mai University

©copyrights Chiang Mai University

ลำดับที่.	ชื่อแฟ้มข้อมูล	ขนาดแฟ้มข้อมูล	จำนวนเข้าถึง	วัน-เวลาเข้าถึงล่าสุด
1	550452004.pdf	9.31 MB

ใช้เวลา

0.0232 วินาที