การศึกษาวิเคราะห์ญาณวิทยาในพุทธปรัชญาเถรวาท : ศึกษา เฉพาะในปกรณ์วิเสสวิสุทธิมรรค

Name: พระมหาขวัญชัย กิตฺติเมธี (เหมประไพ)

keyword: ญาณวิทยา

; พุทธปรัชญา

; ปรัชญาเถรวาท

; ปกรณ์วิเสสวิสุทธิมรรค

; วิสุทธิมรรค

Abstract: วิทยานิพนธ์นี้ มีจุดมุ่งหมายเพื่อศึกษาวิเคราะห์ญาณวิทยาในพุทธปรัชญาเถรวาทโดยอาศัยคัมภีร์ปกรณ์วิเสสวิสุทธิมรรค ผู้วิจัยได้แบ่งประเด็นที่สำคัญในการศึกษาออกเป็น 3 ประเด็นคือ 1. ญาณวิทยาในพุทธปรัชญาเถรวาท 2. ญาณวิทยาในปกรณ์วิเสสวิสุทธิมรรค 3. ญาณวิทยาในปกรณ์วิเสสวิสุทธิมรรคกับญาณวิทยาในปรัชญาต่างสำนักผลจากการวิจัยมีข้อสรุปที่สำคัญ คือ 1. ญาณวิทยาในพุทธปรัชญาเถรวาท เป็นระบบความคิดที่มุ่งทำลายความไม่รู้ (อวิชชา) ซึ่งถือว่าเป็นสาเหตุสำคัญที่ทำให้เกิดการเวียนว่าย ตาย เกิด และทำความรู้ (วิชชา) ให้เกิดขึ้น โดยเปลี่ยนแปลงความเห็น (ทิฏฐิ) และพัฒนาจนเกิดความรู้ที่ถูกต้อง กล่าวคือ ธรรมชาติความรู้ของพุทธปรัชญาเถรวาทมุ่งมองทุกอย่างตามเป็นจริงตามหลักไตรลักษณ์ จนเข้าใจว่าทุกอย่างเกิดจากเหตุปัจจัย ไม่ใช่เกิดขึ้นเอง เมื่อไม่มีเหตุปัจจัย ทุกสิ่งย่อมเกิดขึ้นไม่ได้ รวมทั้งเข้าใจสมมติบัญญัติซึ่งอธิบายถึงความจริงในแง่ต่าง ๆ เพื่อไม่ให้ยึดติดกับหลักการจนกลายเป็นความงมงาย แต่ต้องอาศัยการแยกแยะด้วยปัญญาที่เกิดจากการฝึกฝนอบรม 2. ญาณวิทยาในปกรณ์วิเสสวิสุทธิมรรค แบ่งความรู้เป็น 2 ระดับ คือ ความรู้ทางโลก (โลกิยะ) และความรู้เหนือโลก (โลกุตตระ) กล่าวคือ ความรู้ระดับโลกิยะเป็นพื้นฐานในการพัฒนาความรู้โดยเริ่มตั้งแต่การรับรู้ การจำได้ การรู้แจ้ง จนเกิดความเข้าใจส่วนความรู้ระดับโลกุตตระ เป็นวิธีการขจัดความไม่รู้ (อวิชชา) ที่เป็นพื้นฐานของความไม่เข้าใจทุกอย่างตามจริง แต่ความรู้ทั้ง 2 ระดับล้วนต้องอาศัยกันและกัน กล่าวคือ ความรู้ระดับโลกิยะมีอยู่ก็เพื่ออธิบายความรู้ในระดับโลกุตตระ ส่วนความรู้ระดับโลกุตตระจะเกิดขึ้นได้โดยอาศัยความเข้าใจความรู้ระดับโลกิยะเพื่อแยกแยะว่าสิ่งใดเป็นความจริงโดยสมมติ และสิ่งใดเป็นความจริงสูงสุด ซึ่งความรู้ทั้ง 2 เกิดจากการพัฒนาตามหลักไตรสิกขาที่ประกอบด้วย ศีล สมาธิ และปัญญา 3. ญาณวิทยาในปกรณ์วิเสสวิสุทธิมรรคกับญาณวิทยาในปรัชญาต่างสำนัก มีข้อที่สรุป ดังนี้ คือ 1) ญาณวิทยาในปกรณ์วิเสสวิสุทธิมรรคกับปรัชญาเชนต่างพัฒนาความรู้ผ่านประสบการณ์ไปสู่ความเข้าใจสรรพสิ่งได้ตามจริง ส่วนความต่างกันคือ ปรัชญาเชนมองความรู้ว่า มีความหลากหลาย จึงตัดสินความรู้โดยทั่ว ๆ ไปว่าไม่สมบูรณ์ ความรู้ทุกอย่างจึงถูกต้องทั้งสิ้น แต่ในปกรณ์วิเสสวิสุทธิมรรคถือว่า ความรู้สูงสุดจึงมีอย่างเดียวแต่อธิบายด้วย สมมติหรือทฤษฎีหลายอย่างด้วยกัน 2) ญาณวิทยาในปกรณ์วิเสสวิสุทธิมรรคกับปรัชญาสางขยะถือว่า ความรู้สูงสุดคือความรู้อันเป็นเหตุดับทุกข์ได้อย่างสิ้นเชิง ส่วนความต่างกันคือ ปรัชญาสางขยะถือว่า ความจริงสูงสุดเกิดจากการรู้แจ้งอาตมันจนไม่หวั่นไหวไปตามอำนาจกิเลส และเป็นระบบปรัชญาที่อาศัยการคิดเป็นหลัก ไม่มีหลักการปฏิบัติที่ชัดเจน ส่วนในปกรณ์วิเสสวิสุทธิมรรคถือว่าความรู้สูงสุดเป็นการมองทุกอย่างตามจริง เมื่อเข้าใจย่อมหาวิธีปฏิบัติตามหลักมรรคมีองค์ 8 3) ญาณวิทยาในปกรณ์วิเสสวิสุทธิมรรคกับเหตุผลนิยม ปกรณ์วิเสสวิสุทธิมรรคได้นำเอาหลักการทางเหตุผลมาอธิบายความจริง แต่ความรู้ขั้นเหตุผลยังไม่สามารถทำให้เข้าใจความจริงที่แท้ได้ทั้งหมด เพราะยังขาดประสบการณ์ในการพิจารณา ความรู้ในปกรณ์วิเสสวิสุทธิมรรคจึงเป็นความรู้หลังประสบการณ์ ซึ่งต่างจากเหตุผลนิยมที่เชื่อในความรู้ก่อนประสบการณ์ 4) ญาณวิทยาในปกรณ์วิเสสวิสุทธิมรรคกับประสบการณ์นิยม ในปกรณ์วิเสสวิสุทธิมรรคยอมรับว่า ผัสสะหรือประสาทสัมผัสเป็นพื้นฐานการรับรู้เบื้องต้น แต่ในระดับสูงขั้นไปต้องอาศัยผัสสะที่เกิดจากญาณที่ประจักษ์แก่ตน ฉะนั้น ความรู้ขั้นผัสสะของประสบการณ์นิยมจึงเป็นความรู้ระดับพื้นฐาน แต่ไม่สามารถโยงไปสู่ความรู้ที่เกิดภายในได้แต่ความรู้ที่ปกรณ์วิเสสวิสุทธิมรรคมุ่งหมายเป็นความรู้ความเข้าใจที่เกิดจากการฝึกฝนอบรมภายใน เพื่อเชื่อมโยงถึงความรู้ภายนอก.

Abstract: This thesis aims at the analytical study of Epistemology in Theravada Buddhist Philosophy with the help of the classical works called Visuddhimagga. The main points in studying are divided into 3, namely : The Epistemology in Theravada Buddhist Philosophy, the Epistemology found in the classical works called Visuddhimagga and the Epistemology in the classical works called Visuddhimagga along with the Epistemology in other institutes.The important outcome of the research can be summarized as follows : 1. The Epistemology in Theravada Buddhist Philosophy is the system of thought aiming at destroying ignorance (Avijja) which is regarded as the important cause of birth, death and rebirth, and causing knowledge (Vijja) to arise by way of changing the view (Ditthi) and developing them until the right knowledge arises. This means that the Theravada Buddhist Philosophy aims at looking everthing rightly according to the principle of the Three Characteristics (Ti Lakkhana) until one understands that everything arises from a cause and a factor. Everything cannot arise by itself. When there is no cause and factor ,nothing can arise. The Theravada Buddhist Philosophy also emphasizes the understanding of the hypothesis and the formulation which describe the truth in various viewpoints in order not to adhere to the principles to the effect that one becomes ignorant, but at this point one must know how to categorize things with wisdom which arises from trainning. 2. The knowledge in the Epistemology in the classical works called Visuddhimagga is divided into 2 levels :- the worldly knowledge (Lokiya nana)and the supermandane knowledge (Lokuthra nana). The worldly knowledge is the base for developing knowledge from acknowledgement, remembering and relization until the rightly understanding arises. The supermandane knowledge is the way to get rid of ignorance (Avijja) which is the base of not understanding things rightly as they really are. It should be pointed out here that the kinds of knowledge mentioned above depend on each other. That is to say the worldly knowledge exists for the sake of the supermandane one. On the other hand, the supermandane knowledge can arise with the help of the worldly knowledge in order to distinguish as to what is the truth, what is the supposition, and what is the highest truth. The two kinds of knowledge arise from the development according to the three kinds of trainning : precept, concentration and wisdom. 3. The following are the conclusive statements about the epistemology in the classical works called Visuddhimagga and the Epistemology in philosophy held by other institutes :- 3.1 The epistemology in the classical works called Visuddhimagga and the philosophy in Jainism both develop knowledge from experiences to understand all the things rightly. The difference between them is that the philosophy in Jainism regards the wisdom as of variety, so it is of the view that the general knowledge is not complete, and by this way, every kind of knowledge is right but the classical works called Visuddhimagga hold that there is only one highest knowledge the explanation of which is of variety, either through hypotheses or though theories. 3.2 The epistemology in the classical works called Visuddhimagga and the philosophy in Sangkhya Philosophy regard that the hightest knowledge is the knowledge which is the cause of extinguishing all kinds of suffering.The difference between them is that the philosophy in Sangkhya Philosophy holds that the highest truth arises in the realization of Atman without the state of moring to this or that side according to the power of defilements. It is also the system of philosophy that holds firmly the thought as the principle. There is no clear principle of practice. On the contrary, the classical works called Visuddhimagga regards that the hightest knowledge is the way to look at all the things as they really one. When one understands in this way, one will find out the method of practising according to the Eightfold Noble Path. 3.3 This deals with the epistemology in the classical works called Visuddhimagga and the rationalism. The first one brings the principle of cause and effect for explaining the truth and emphasizes that the principle of cause and effect cannot enable a person to understand all the truth, because of lack of the experience in consideration. Thus the knowledge in the classical works called Visuddhimagga is the knowledge after the experience. This is different from the principle of cause and effect which is the belief in the knowledge before experience. 3.4 This deals with the epistemology in the classical works called Visuddhimagga and the empiricism. The former admits that the touch (bhassa) or nervous touch (Prasada Sambhassa) is the base for realization at the beginning, but at the higher level, it is necessary to depend on the touch arising from the real knowledge evident to oneself. So, the knowledge at the level of touch out of the theory experience is the basic knowledge. It cannot go further to the knowledge to arise within a person. On the contrary, the knowledge at which the classical works called Visuddhimagga aims is the knowledge and the understanding which arises from training inside to be corelative to the outside knowledge.

มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย. ส่วนหอสมุดกลาง

Address: พระนครศรีอยุธยา

Email: library@mcu.ac.th

Name: พระมหาสมจินต์ สมฺมาปญฺโญ

Role: อาจารย์ที่ปรึกษา

Name: วรยุทธ ศรีวรกุล

Role: อาจารย์ที่ปรึกษา

Name: วีรชาติ นิ่มอนงค์

Role: อาจารย์ที่ปรึกษา

Created: 2547

Modified: 2567-07-07

Issued: 2567-07-07

วิทยานิพนธ์/Thesis

application/pdf

tha

DegreeName: พุทธศาสตรมหาบัณฑิต

Level: ปริญญาโท

Descipline: สาขาวิชาปรัชญา

Grantor: มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย

©copyrights มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย

ลำดับที่.	ชื่อแฟ้มข้อมูล	ขนาดแฟ้มข้อมูล	จำนวนเข้าถึง	วัน-เวลาเข้าถึงล่าสุด
1	พระมหาขวัญชัย กิตฺติเมธี (เหมประไพ).pdf	2.02 MB	1	2025-06-11 01:49:23

ใช้เวลา

0.039224 วินาที