การศึกษาเปรียบเทียบแนวคิดเรื่องเจตนาของพุทธปรัชญาเถรวาทกับ เจตน์จำนงเสรีของ ฌอง - ปอล ซาร์ต

Name: พระมหาพงศักดิ์ สิริคุตฺโต (พรมวงค์)

keyword: เจตนา

; เจตจำนง

; ฌอง-ปอล ซาร์ตร์

; พุทธปรัชญา

; ปรัชญาเถรวาท

Abstract: การศึกษาเปรียบเทียบแนวคิดเรื่องเจตนาของพุทธปรัชญาเถรวาทกับเจตน์จำนงเสรีของซาร์ต มีวัตถุประสงค์ เพื่อศึกษาทัศนะเกี่ยวกับเจตนาในพุทธปรัชญาเถรวาท และเจตน์จำนงเสรีของ ฌอง- ปอล ซาร์ต และเพื่อศึกษาเปรียบเทียบถึงความเหมือน และความแตกต่างเกี่ยวกับทัศนะเรื่องเจตนาในพุทธปรัชญาเถรวาทกับเจตน์จำนงเสรีของ ฌอง - ปอล ซาร์ต มีจุดมุ่งหมายเพื่อการศึกษาเปรียบเทียบเจตนาของพุทธปรัชญาเถรวาทกับเจตน์จำนงเสรีของ ฌอง – ปอง ซาร์ต โดยผู้วิจัยได้แบ่งประเด็นในการศึกษาออกเป็น 6 ประการ คือ 1) ความหมาย 2) ขอบเขต 3) การกระทำ 4) ผลการกระทำ 5) อิสรภาวะของการกระทำ 6) จุดหมายหรือเป้าหมายของการกระทำ ผลจากการวิจัยพบว่า เจตนาของพุทธปรัชญาเถรวาท เป็นตัวเริ่มต้นของกระบวนการกฎแห่งกรรม มนุษย์มีความตั้งใจ มีความจงใจ ที่จะเลือก คิด พูด ทำอย่างใดอย่างหนึ่งอย่างเสรี ก็แสดงว่า มนุษย์มีเจตน์จำนงเสรีเช่นกัน เจตน์จำนงเสรีของซาร์ต ถูกนำเสนอขึ้นเพื่อกระตุ้นให้มนุษย์รู้ว่า มนุษย์มีสิ่งนี้อยู่ แต่มนุษย์เข้าใจผิดคิดว่า ตนเองไม่มี ซาร์ตจึงบอกว่า เดิมทีมนุษย์ว่างเปล่า ไม่เป็นอะไร ไม่มีอะไร แต่ที่มีอยู่และเป็นอยู่นั้น มนุษย์ได้ใช้เจตน์จำนงเสรีในการเลือกที่จะมี ที่จะเป็นทั้งนั้น แต่มีความแตกต่างกันในเรื่องเจตนาที่พุทธปรัชญาเถรวาทนั้นกล่าวถึงเจตนาที่เกิดขึ้นร่วมกันเจตสิกที่จะปรุงแต่งไปในทางที่ดีหรือทางที่ชั่ว แต่ซาร์ตไม่ได้กล่าวถึงส่วนนี้ไว้ ในขอบเขตของเจตนาของพุทธปรัชญาเถรวาทกับเจตน์จำนงเสรีของซาร์ตต่างก็กล่าวถึงการที่มนุษย์มีเจตนาและเจตน์จำนงเสรีเหมือนกันต่างแต่พุทธปรัชญาเถรวาทได้กล่าวถึงเจตนาที่เป็นไปทางกายกรรม วจีกรรม และมโนกรรม แต่ซาร์ตมิได้แยกเจตน์จำนงเสรีออกเป็นกระบวนธรรมต่างๆ เพียงแต่ได้ให้ทัศนะว่ามนุษย์มีเจตน์จำนงเสรีมาตั้งแต่เกิด ส่วนความสัมพันธ์กันระหว่างเจตนากับเจตน์จำนงเสรีกับการกระทำ ทั้งพุทธปรัชญาเถรวาทและซาร์ตต่างกล่าวถึง การดำเนินชีวิตที่จะต้องมีความเกี่ยวเนื่องกันกับผู้อื่นในเมื่อมนุษย์ยังมีเจตนาและเจตน์จำนงเสรีอยู่ เมื่อเป็นเช่นนั้นจึงหนีไม่พ้นที่ต้องรับผลที่ตนเองกระทำลงไปอย่างหลีกเลี่ยงไม่ได้ ต่างแต่ระดับของการกระทำซึ่งพุทธปรัชญาเถรวาทได้กล่าวไว้อย่างเป็นระดับของการกระทำว่ามีเจตนามากน้อยเพียงใด แต่ซาร์ตไม่ได้แสดงถึงกระบวนการนี้ไว้ เมื่อมนุษย์ได้กระทำบางสิ่งบางอย่างลงไปย่อมที่จะไม่สามารถหลีกเลี่ยงผลการกระทำของตนไปได้ โดยพุทธปรัชญาเถรวาทเรียกว่า วิบากกรรม และซาร์ตเรียกว่า การรับผิดชอบ แต่ซาร์ตได้แสดงถึงการรับผิดชอบที่เป็นไปในปัจจุบันเท่านั้นโดยถือว่า อดีตล่วงไปแล้ว อนาคตยังมาไม่ถึง มนุษย์จึงไม่ต้องรับผิดชอบ แต่พุทธปรัชญาเถรวาท กล่าวถึงเรื่องวิบากกรรม มีความเกี่ยวเนื่องกันทั้งที่เป็นอดีต ปัจจุบันและอนาคต การดำเนินชีวิตที่เนื่องกันกับตนเองและผู้อื่นนั้น มีคำถามอยู่ว่า มนุษย์มีเจตนาหรือเจตน์จำนงเสรีอย่างอิสรภาวะหรือไม่ ซึ่งพุทธปรัชญาเถรวาทและซาร์ตต่างก็ได้ให้ความหมายที่คล้ายกันในเรื่องที่มนุษย์มีอิสระอยู่ แต่ภายใต้อิสระนั้นพุทธปรัชญาเถรวาทกล่าว มีอะไรบางอย่างมาบงการการกระทำนั้นๆ และซาร์ตมีทัศนะว่า มนุษย์มีอิสรภาวะมาตั้งแต่เกิด ถ้ากล่าวถึงจุดหมายสูงสุดของทั้งสองทัศนะต่างก็ต้องการเข้าหาความว่างเหมือนกันแต่ในความหมายของคำว่า ว่าง ระหว่างพุทธปรัชญาเถรวาทกับซาร์ตนั้น มีความหมายที่แตกต่างกันออกไป นั่นก็คือ การที่ซาร์ตเสนอว่า ชีวิตเริ่มแรกว่างเปล่า มีความหมายในเชิงที่ว่า มนุษย์มีตัวตนที่ว่างเปล่า ไม่ใช่ว่างเปล่าจากตัวตนแบบพุทธปรัชญาเถรวาท เพราะการมีตัวตนที่ว่างเปล่าแต่สามารถเติมอะไรๆลงไปก็ได้ตามที่ตนเองเลือก อีกประเด็นหนึ่ง มนุษย์ที่มีเสรีภาพ เขาเข้าใจผิดคิดว่า ตนเองไม่มี จึงปล่อยชีวิตเหมือนก้อนหิน เหมือนท่อนไม้ ปล่อยตนเองไปตามยถากรรม ไม่เลือก ไม่ขวนขวายหาทางให้ตนเอง นี่คือ จุดเน้นของซาร์ต

Abstract: The thesis entitled “A Comparative Study of the Concepts of Cetanā in Theravāda Buddhist Philosophy and Free Will of Jean Paul Sartre aims to study the Cetanā in the concept of Theravāda Buddhist philosophy and to study the concept of Free Will of Jean Paul Sartre and to compare the similarities and the differences about Cetanā in Theravāda Buddhist Philosophy and Free Will of Jean Paul Sartre. The topics of this study have divided into 6 as follows 1) the meaning of Cetanā and Free Will 2) the scope of Cetanā and Free will 3) the Action from Cetanā and Free Will 4) the result of action from Cetanā and Free Will 5) the Freedom of action and 6) the ultimate goal of action. The study found that the Cetanā in Buddhism was the first cause of the Law of Kamma due to man has the intention and willfulness to choose to think or speak freely. It was shown that man has free will. The Sartre’s concept of Free Will was introduced to encourage people to know that they have it. But they misunderstanding that they don’t have Free Will. Sartre introduced his philosophic idea that man has nothing or empty at the first time but man exist into the world cause they have free will to choose to exist or not exist. The differences between Cetanā in Theravāda Buddhist Philosophy and Sartre’s Free Will were the Cetanā that arisen with the Mental Constituents (cetasika) but Sartre did not mention it. The scopes of Cetanā in Theravāda Buddhist Philosophy and Sartre’s Free Will have mentioned that man has their own free will but in the Theravāda Buddhist Philosophy have mentioned on the Cetanā in physical, verbal and mental actions.However Sartre did not divide the Free Will into the processes but he only introduced his philosophic idea that man has their Free Will since they were born. The Theravāda Buddhist Philosophy and Sartre’s philosophy have all mentioned about the relativity of Cetanā and Free Will with the human’s actions. Life need to be closely related to others since human have their free will. As such, they will inevitably consequences to their actions. In the Theravāda Buddhist Philosophy has mentioned the level of human action but in Sartre’s Philosophy did not mention it. Man cannot run away from their fruit of actions in the Theravāda Buddhist Philosophy called Vipaka and in Sartre’s called the responsibility. However Sartre has shown only the responsibility at the present time because the past has gone and the future has not yet come, therefore man cannot be responsible. But in the Theravāda Buddhist Philosophy has mentioned about the Vipaka or the result of Kamma with related to the past, present and future. Do men have the free will to do something freely or not ? While they live their life related to others. In Theravāda Buddhist Philosophy and Sartre have a similar mention of the Free Will of man but the freedom in Theravāda Buddhist Philosophy has something to dictate such actions and Sartre’s view mentioned that men has freedom since they were born. The ultimate ends of the two schools are to find out the emptiness but the emptiness of the Theravāda Buddhist Philosophy and Sartre are different in its meaning. That is to say, Sartre mentions that at the beginning life is emptiness. It means that human identity is empty but it does not mean non-self that taught in Theravāda Buddhist Philosophy. The emptiness of Sartre means that human identity are empty and can be put something into mind by their free will. Men have freedom, but they often misunderstand that they do not have freedom so that they made themselves like a stone or timber and live their life haphazardly. They do not choose anything and find out the way for themselves. This is the focus point of Sartre’s philosophy.

มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย. ส่วนหอสมุดกลาง

Address: พระนครศรีอยุธยา

Email: library@mcu.ac.th

Name: พระมหาณรงค์ กนฺตสีโล

Role: อาจารย์ที่ปรึกษา

Name: พระใบฏีกาเสน่ห์ญาณเมธี

Role: อาจารย์ที่ปรึกษา

Name: บัณฑิต รอดเทียน

Role: อาจารย์ที่ปรึกษา

Created: 2553

Modified: 2567-06-30

Issued: 2567-06-30

วิทยานิพนธ์/Thesis

application/pdf

tha

DegreeName: พุทธศาสตรมหาบัณฑิต

Level: ปริญญาโท

Descipline: สาขาวิชาปรัชญา

Grantor: มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย

©copyrights มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย

ลำดับที่.	ชื่อแฟ้มข้อมูล	ขนาดแฟ้มข้อมูล	จำนวนเข้าถึง	วัน-เวลาเข้าถึงล่าสุด
1	พระมหาพงศักดิ์ สิริคุตฺโต (พรมวงค์).pdf	1.11 MB	12	2026-05-26 18:16:01

ใช้เวลา

0.049416 วินาที