ลายประดับกระจก : แนวคิด คุณค่า ในงานช่างศิลป์ เพื่อเรียนรู้และสืบทอดภูมิปัญญาของเทคนิคช่างล้านนา

Name: ขจรเดช หนิ้วหยิ่น

Organization : ผู้วิจัย

keyword: ประดับกระจก,

; ล้านนา

; พุทธศิลปกรรม,

; ช่างสิบหมู่

Abstract: การศึกษาวิจัยครั้งนี้เป็นงานวิจัยเชิงสร้างสรรค์ ซึ่งเป็นเก็บรวบรวมข้อมูลการประดับกระจกแบบล้านนา งานช่างประดับกระจกทางล้านนานั้นมีเอกลักษณ์เป็นของตัวเอง โดยเฉพาะลักษณะของกระจกสีมักเป็นกระจกจีน หรือแก้วจีน มีลักษณะของสีออกตุ่น ๆ ขรีมขลัง ทำจากก้อนหินสี พื้นหลังเป็นตะกั่ว เป็นกรรมวิธีโบราณทางล้านนา รับผ่านจากจีนผ่านเส้นทางสายไหม จีนรับจากอินเดีย และอิหร่าน-เปอร์เชีย งานประดับกระจกยังถือเป็นงานช่างศิลป์แขนงหนึ่งที่มีคุณค่า ความงดงาม และความสำคัญ ไม่น้อยไปกว่างานช่างศิลป์แขนงอื่น ๆ จึงอยากให้ผู้คนควรกลับมาศึกษาเรียนรู้สืบสานและอนุรักษ์ รักษาไว้ให้ยังคงอยู่คู่กับกลุ่มชนคนรุ่นหลังในอนาคตให้ได้อีกยาวนาน ดังนั้นจึงเกิดแรงบันดาลใจอยากศึกษาค้นคว้า หาความรู้ความเข้าใจที่มีความหมายความสำคัญหรือองค์ความรู้ต่าง ๆเกี่ยวกับเทคนิคลวดลายในงานประดับกระจกในล้านนาเพิ่มเติม เพื่อที่จะได้บันทึกรวบรวมถ่ายทอดองค์ความรู้ เทคนิควิธีการ ภูมิปัญญา ที่เกี่ยวข้องกับงานช่างประดับกระจกล้านนานี้ตั้งแต่โบราณกาลจนถึงปัจจุบัน ให้ได้รู้จักและหันกลับมาสนใจในงานช่างศิลป์ประเภทนี้ให้อยู่คู่กับคนรุ่นหลังต่อไป รายงานการวิจัยมีวัตถุประสงค์ดังนี้ 1) เพื่อศึกษาเทคนิคกระบวนการงานช่างประดับกระจกแบบล้านนา 2) เพื่อศึกษาองค์ความรู้คุณค่าการสืบทอดงานประดับกระจกแบบล้านนา 3)เพื่อถ่ายทอดองค์ความรู้คุณค่า และความงามในงานประดับกระจกจากภูมิปัญญาล้านนา กับการสร้างสรรค์งานพุทธศิลปกรรม ศึกษาตามวัดต่าง ๆ ทางภาคเหนือตอนบน 3 จังหวัด จังหวัดละ 3 วัดได้แก่ 1) จังหวัดเชียงราย คือ วัดพระสิงห์ วัดมิ่งเมือง วัดเจ็ดยอด 2) เชียงใหม่ คือ วัดเจดีย์หลวงวรวิหาร วัดพระสิงห์รวิหาร วัดเชียงมั่น และ 3) จังหวัดลำปาง คือ วัดปงสนุกใต้ วัดพระแก้วดอนเต้าวัดศรีรองเมือง เป็นต้น การวิจัยนี้เป็นการวิจัยเชิงสร้างสรรค์ เพื่อประมวลองค์ความรู้ศึกษาแนวคิด ที่มา คุณค่าของเทคนิคกระบวนการ และลวดลายงานประดับกระจก ซึ่งจะทำให้เกิดความเข้าใจในคุณค่า กรรมวิธีและกระบวนการสร้างงานประดับกระจกในรูปแบบลักษณะล้านนา เพื่อนำมาถ่านทอดเผยแพร่ให้กับสังคมให้ได้ตระหนักถึงคุณค่า ความงาม ความสำคัญ และเกิดรู้สึกหวงแหนรักษาไว้ และยังสามารถนำเทคนิควิธีการประดับกระจกจากการศึกษาทดลองปฏิบัติ มาพัฒนาต่อยอดสร้างสรรค์เป็นผลงานศิลปะไทยร่วมสมัยเผยแพร่สู่สังคมได้ศึกษาเรียนรู้สืบเนื่องต่อไป ผลการศึกษาวิจัยพบว่า เทคนิควิธีการและลวดลายการประดับกระจกแบบล้านนาโบราณดั้งเดิมนั้น ได้รับอิทธิพลจากศิลปะจากประเทศพม่ เนื่องจากในยุคสมัยก่อนอาณาจักรล้านนานั้นได้ ถูกเป็นเมืองขึ้นแก่พม่าเป็นเวลาประมาณ 200 กว่าปี จึงทำให้ได้รับอิทธิพลทางด้านศิลปะดังที่กล่าวไว้ข้างต้น กระจกสีล้านนาเดิมจริง ๆ ที่ใช้ประดับมักเป็นกระจกจืน หรือ กระจกแก้วจืน สามารถสร้างขึ้นเองได้ กระจกแต่ละแผ่นสามารถตัดแต่งได้โดยการใช้กรรไกรตัดให้เกิดเป็นรูปร่างรูปทรงต่าง ๆตามต้องการ ส่วนพื้นผิวและเทคนิคที่ใช้ในการประดับกระจกพบว่ามีอยู่ 2 ลักษณะ คือ 1.พื้นที่เป็นไม้มักใช้การประดับกระจกโดยใช้ตะปูตอกลงไปให้ติดกับผนัง 2 .พื้นที่เป็นพื้นปูนจะประดับกระจกโดยการใช้ปูนปั้นทาลงไปก่อนแล้วจึงน้ำกระจกมาติดให้เกิดเป็นลวดลายลักษณะลวดลายที่ประดับลงไปนั้นมักประดับให้เป็นลวดลายพรรณพฤกษาต่าง ๆ เช่น ลายดอกไม้ ลายเครือเถา ลายก้านขด ลายพรรณพฤกษา ฯลฯ มักพบเห็นการประดับตกแต่งกระจกสีได้ตาม เพดาน เสา คาน ผนัง หน้าบัน คันทวย ช่อฟ้า ใบระกา และหางหงส์ ฯลฯ เป็นต้น ศึกษาโดยการลงพื้นที่ไปศึกษาสำรวจเก็บบันทึกข้อมูลด้วยการวาดภาพสี วาดเส้นขาวดำ และภาพถ่ายของเทคนิคกระบวนการประดับกระจก และลายประดับกระจกในแต่ละลักษณะ และนำข้อมูลที่ได้จากการศึกษามาเรียนรู้ทำความเข้าใจในเทคนิคกระบวนการให้เข้าใจในคุณค่าลักษณะความงาม แล้วจึงนำเทคนิควิธีการงานช่างประดับกระจกแบบล้านนามาสร้างแรงบันดาลใจเป็นแนวทาง ประยุกต์ต่อยอดพัฒนาสร้างสรรค์ สืบสานถ่ายทอดแสดงออกเป็นผลงานศิลปะไทยแบบร่วมสมัย ให้สังคมได้รับรู้ และเป็นแนวทางในการศึกษาเรียนรู้ คำสำคัญ : ประดับกระจก, ล้านนา, พุทธศิลปกรรม, ช่างสิบหมู่

Abstract: This study is a creative research which is to study the technical process collection of ornamental Lanna glasss style. The knowledge value inherited the ornamental glass style transfer knowledge value and beauty in the northern ornament wisdom. Buddhist art Study on the 3 northern temples are Chiang Rai , Chiang Mai and Lam Pang provinces. The results found that the patterns and techniques of the ancient Lanna- glass style mainly in fluenced by Myanmar art. Chinese colored glass is often used to adorn. Each glass sheet can be trimmed by using scissors shapein several Parts need. Textures and techniques used in glass ornament found there are 2 styles , 1. Wood area is often seal a wall by nail 2. cement areas is decorated glass by use of stucco applied first and then mirror on the patterns. The ornamental floral pattern is popular such as floral patterns, Kankhot , bunch of vineetc. will be found on ceiling , pillars , beam ,wall , golden , mainstay , gable apex too thlike ridges on the sloping edges of a gableect. A study investment area to survey by color painting , black and white line drawings and photographs. The process techniques and ornamental glass mirror in various style. The data from studying is to learn understanding of the technical process to gain an appreciation of appearance aesthetic and then apply the techniques in how to design glass artisan to create inspiration and guide. The application of advancing creative development continues to convey the expressive contemporary Thai art. Society has to recognize and guide the study. Keywords : Glass decoration , Lanna, Buddhist art , Chang Sip Mu (Ten Crafts).

มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย. ส่วนหอสมุดกลาง

Address: พระนครศรีอยุธยา

Email: library@mcu.ac.th

Name: ได้รับทุนอุดหนุนการวิจัยจากมหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย MCU RS 610760056

Role: ผู้ให้ทุน

Created: 2560

Modified: 2566-05-23

Issued: 2566-05-15

งานวิจัย/Research report

application/pdf

tha

©copyrights มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย

ลำดับที่.	ชื่อแฟ้มข้อมูล	ขนาดแฟ้มข้อมูล	จำนวนเข้าถึง	วัน-เวลาเข้าถึงล่าสุด
1	2560-056นายขจรเดช หนิ้วหยิ่น.pdf	10.93 MB	12	2026-05-26 18:16:01

ใช้เวลา

0.035733 วินาที