ศึกษาวิเคราะห์หลักพุทธธรรมที่ปรากฏในคัมภีร์ปฐมสมโพธิกถาอักษรธรรมอีสาน

Name: โสรัจ นามอ่อน

Organization : ผู้วิจัย

Name: วรวัฒน์ ราชิวงศ์

Organization : ผู้วิจัย

Name: พูลศักดิ์ หอมสมบัติ

Organization : ผู้วิจัย

Name: ไชยสิทธิ์ อุดมโชคนามอ่อน

Organization : ผู้วิจัย

Name: พระมหาจิตนเรศ วุฑฺฒิธมฺโม

Organization : ผู้วิจัย

keyword: ศึกษาวิเคราะห์หลักพุทธธรรม

; คัมภีร์ปฐมสมโพธิกถา

; อักษรธรรมอีสาน

Abstract: การวิจัยครั้งนี้เพื่อศึกษาวิเคราะห์หลักพุทธธรรมที่ปรากฏในคัมภีร์ปฐมสมโพธิกถาอักษรธรรมอีสาน มีวิธีการศึกษาเป็นการวิจัยเชิงคุณภาพ (Qualitative Research) และใช้วิธีการวิเคราะห์เชิงพรรณนา (Descriptive analysis ซึ่งเป็นการศึกษาอยู่ในกรอบของพุทธปรัชญาธรรม ศาสนา (Philosophy of religion) และเป็นการศึกษาจากเอกสาร (Documentary Research) เป็นการศึกษาด้วยวิธีการศึกษาค้นคว้าทางเอกสารที่เป็นปฐมภูมิและเอกสารทุติยภูมิ 1) เอกสารปฐมภูมิ(Primary Document หนังสือผูก, หนังสือเจียง, หนังสือก้อม ใบลานอักษรธรรมอีสาน และหนังสือ สมุดขอย อักษรไทยสมัยอยุธยาที่เกี่ยวกับคัมภีร์ปฐมสมโพธิกถา 2)เอกสารทุติยภูมิ (Secondary Document) เอกสารงานวิจัยที่เกี่ยวข้อง ซึ่งมีผู้ค้นคว้าวิจัย ได้รวบรวมเรียบเรียงไว้ในที่ต่าง ๆ ในรูปแบบตำรา, หนังสือ, เอกสาร วิชาการเย็บเล่มและเอกสารอื่นใด ที่นำมาตีพิมพ์เผยแพร่ต่อสาธารณะชนซึ่งเป็นที่เชื่อถือได้ ผลการศึกษาพบว่า การวิเคราะห์คุณค่าของคัมภีร์ปฐมสมโพธิกถาอักษรธรรมอีสาน พบว่าคุณค่าด้านประวัติของพระพุทธเจ้า คุณค่าด้านหลังธรรม มี ด้านพุทะประวัติ ด้านหลักพุทธธรรม และด้านนำมาประยุกต์ใช้กับสังคมปัจจุบัน ซึ่งในด้านคุณค่าทางด้านวิถีชนชาวพุทธไทยอีสาน มีวัฒนธรรมการสู่ขอ วัฒนธรรมการแต่งงาน ต้นเหตุแห่งศักยราชตระกูล และการจัดปริเฉท ปฐมสมโพธิกถา ฉบับหนังสือผูกใบลาน ภูมิปัญญาอีสาน มี 31 ผูก ส่วนของปฐมสมโพธิกถาฉบับพระนิพนธ์ สมเด็จกรมพระปรมานิชิตชิโนรส นั้นมี 29 ผูก หรือหลายๆสำนักก็ไกลเคียงกันไม่แตกต่างไปจากนี้เลย จะได้เห็นความแตกต่างระหว่างปฐมสมโพธิกถาฉบับพระนิพนธ์ สมเด็จกรมพระปรมานิชิตชิโนรส กับปฐมสมโพธิกถา ฉบับหนังสือผูกใบลาน ภูมิปัญญาอีสาน แตกต่างกันบ้าง เหมือนกันบ้าง สับหน้าสับหลังบ้าง เฉพาะหมายเลขปริจเฉทหรือบรรพ กับหมายเลขผูกหรือบท ระหว่างปฐมสมโพธิกถาทั้ง 2 ฉบับนี้เท่านั้น ส่วนเค้าโครงเรื่องก็ดี สาระสำคัญก็ดี เนื้อหาก็ดี ละม้ายคล้ายคลึงบ้าง เหมือนกันบ้าง เป็นอันหนึ่งอันเดียวก็มี จึงเป็นอันวิเคราะห์ได้ว่า ปฐมสมโพธิกถาทั้ง 2 ฉบับ มีโครงสร้างใหญ่เนื้อหาส่วนใหญ่คล้ายคลึงกัน ส่วนสาระสำคัญจริงๆ เหมือนกันแทบทั้งสิ้น คือเรื่อง พุทธประวัติ หรือประวัติเรื่องราวของพระพุทธเจ้าโดยตรง เริ่มตั้งแต่ พระยาอินทร์ พระพรหม ท้าวจตุโลกบาลที่ 4 และบรรษัทเทพยถาในหมื่นโลกจักรวาล ทูลอันเชิญจุติ เทพบุตรเวชสันดรหรือสันดุสิ่ตเทวราช จากดุสิตสวรรค์เทวโลก อ้อนวอนให้จุติลงมาอุบัติเป็นพระสิทธัตถราชกุมารในมนุษย์โลกเป็น พระพุทธเจ้าโปรดสัตว์โลก และเทพยุดาทั้งมวลที่มีบุญญาธิการอันได้บำพ็ญไว้แก่กล้าแล้ว ให้หลุดพ้นจากสรรพกิเลสอันมีราคา โทสะ และโมหะเป็นอกุศลมูล ผลการศึกษาพบว่าหลักพุทธธรรมที่ปรากฏในคัมภีร์ปฐมสมโพธิกถา ปรากฏว่ามี ประวัติความเป็นมาของคัมภีร์ปฐมสมโพธิกถา ประวัติคัมภีร์ปฐมสมโพธิกถามีที่มา 3 กลุ่ม คือ 1) กลุ่มเอกสารปฐมภูมิ (The first Documentary) หมายถึงคัมภีร์ปฐมสมโพธิกถา ที่จารีกลงบนใบลานด้วยอักษรถิ่นและภาษาถิ่น (Dialects) อักษรธรรมอีสาน (โตธรรม) อีสาน และภาษาถิ่น (คำพูดคนอีสาน เช่น คำไทยกลางว่า แข่งเรือ คำไทยอีสานว่า ส่วงเฮือ, วิ่งแข่งกัน แล่นเส็งกัน) เป็นคำเมืองเหนือ คำเมืองอีสาน, แข่งกลอง เส็งกลอง 2) กลุ่มเอกสารทุติยภูมิ คือ คัมภีร์ปฐมสมโพธิกถา ที่แปลมาสู่ภาษาไทยกลางแล้ว จากอักษรธรรมอีสาน อักษรธรรมพายัพ อักษรขอมหวัดอักษรไทยน้อยของสาธารณรัฐประชาธิปไตยปชาชนลาว (สปป.ลาว หรือภาษาอื่นได้ 3) กลุ่มเอกสารตติยภูมิ คือ คัมภีร์ปฐมสมโพธิกถา ที่จดจารึกบนใบลาน แผ่นไม้ ผนังถ้ำ หน้าผา หลักเสาหิ่น แผ่นศิลาจารึก เป็นตัน ที่ยังคงรูปอยู่ในภาษานั้นๆ และที่ปริวรรตมาสู่ภาษาไทยกลาง ภาษาถิ่นนั้น ซึ่งฉบับพิสดาร 29 ปริเฉท พระนิพนธ์สมเด็จกรมพระปรมานุชิตชิโนรส ปรากฎเรื่องดังนี้ เริ่มประวัติพระพุทธเจ้า อัญเชิญจุติเทพบุตรสันเวสสันดร เริ่มพุทธประวัติ สิริมหามายาสุบิลนิมิต ประสูติสิทธารัตถกุมาร และ แบ่งสระรีริกธาตุ การศึกษาในบทนี้จะบอก การนับหน้า หนังสือใบลาน หลักการนับหน้าหนังสือใบลาน การประสมสระ 8 ตัวกับพยัญชนะ 33 ตัว ใช้แทนตัวเลข ตัวเลขอักษรธรรมอีสาน การอ่านออกเสียงตัวเลข ดังนั้นจึงได้อรรถาธิบายคัมภีร์ปฐมสมพธิฉบับอักษรธรรมอีสาน 29 ประริเฉท และหลักพุทธธรรมสำคัญที่ปรากฏในคัมภีร์ปฐมสมโพธิกถ ปรากฎหลักพุทธธรรม มี เมตตา กรุณา เป็นธรรมะ ข้อที่ 1,2 ใน พรหมวิหารธรรม 4 ข้อ คือ เมตตา กรุณา มุทิตา และอุเปกขา ซึ่งปรากฏในปฐมสมโพธิกถาปริเฉทที่ 1 วิวาหมงคลปริวรรต ปรากฏในฉบับพระนิพนธ์ สมเด็จกรมพระปรมานุชิตชิโนรส พิมพ์จำหน่ายที่ เลี่ยงเชียงจงเจริญ ถนนบำรุงเมือง แขวงสำราญราษฎร์ เขตพระนคร กรุงเทพมหานคร พ.ศ.ไม่ปรากฏ หน้า 55 57 ข้อความ...เมื่อพระสิริมหามายาราชบุต ได้ทรงสดับข่าวสาสนพระสิริสุทโธทนราชกุมาร แม้ยังไม่ได้ทัศนาการก็เกิดพระกมลดำริเสน่หา เหตุบุพเพสันนิวาสเนื่องมาแต่อดีตกาล พระคันถรจนาจารย์ จึงกล่าวพระคาถาว่า ปุพเพว สนฺนิวาเสน เป็นอาทิ อรรถาธิบายความว่าความเสน่หาบังเกิดด้วยอาศัยเหตุ 6 ประการ คือบุพเพสันนิวาส กับทั้ง ปัจจุบันประโยชน์ มีครุวนาดุจดอกดวงอุบลชาติ อันอาศัยซึ่ง อุทกวารีเป็นที่ตั้ง จึงบังเกิดขึ้นใน ชลธี ซึ่งบารมี 10 อุปบารมี 10 ปรมัตถบารมี 10 สิริเป็นสมตึงสบารมี 3, บุรุษโยธาพระมหาสัตว์อีก 7 จำพวก คือ ศรัทธาพล วิริยพล สติพล สมาธิพล ปัญญาพล และมีหลักธรรมที่ยกมาเป็นตัวอย่างในเรื่องดังที่กล่าวไว้ในเรื่องแล้ว ผลการศึกษาอันเป็นประโยชน์สูงสุดต่อการนำมาประยุกต์ใช้มีแนวทาง คือ 1) ด้านนโยบาย การขยายเพิ่มโอกาสให้นักวิจัยรุ่นใหม่ๆมีโอกาสในการเสนอ ขอโครงการวิจัยเกี่ยวกับเรื่องพระคัมภีร์ในพระพุทธศาสนาให้กว้างขวางมากยิ่งขึ้น 2) แนวทางที่นำมาประยุกต์ใช้ในสังคม การดำเนินชีวิตประจำวัน นำออกสู่สังคมทุกระดับทุกเพศวัย ตั้งแต่ระดับการศึกษาวัยก่อนเกณฑ์ เป็นแบบการ์ตูน ภาพระบายสีตามรอยพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว ทรงนำนิทานชาดกเรื่อง พระชนก เป็นแบบฉบับที่ทรงคุณค่าทางด้านการศึกษา เผยแพร่ สูงสุด 3) ด้านตำรับตำรา ทุกระดับชั้น และด้านบันเทิง ให้หลากหลาย เช่น จัดกิจกรรมเล่านิทาน เป็นครั้งคราว ทั้งภาษาถิ่นใช้สื่อสาร และภาษาอาเซียน อย่ามองข้ามนิทานอีสบเป็นสุดยอดการเผยแพร่ พูดได้เต็มปากว่า ทั่วโลกรู้จักนิทานอีสบ 4)นิทานพื้นบ้าน นิทานตลกท้องถิ่นเมืองไทยมีทั่วทุกภาคเป็นภาษาถิ่น(Dialects) คำเมืองของถิ่นฟังแล้วสนุกสนาน ลูกหลานชอบใจจำได้ดีมาก ทุกภาคเมืองไทยมีคำเมืองของตนๆ อีสานหมู่เฮา หม่วนชื่นโฮแซว ปักใต้บ้านเราอีสานหนังบักตื้อ ปักใต้หนังประโมไทย มีการละเล่นท้องถิ่นของใครของมัน จนเป็นยอดสื่อมวลชน

Abstract: The aim of this research is to analyze the Buddha-dhamma principlesexisting in scriptures on Life of the Buddha written in Isarn northeastern Dhamma characters. It is a qualitative research with descriptive analysis in Buddhism philosophy. This documentary research is studied through primary and secondary documents as the following: The primary documents include bound books, Jiang book, Bookdisingenuously, Isarn Dhamma characters on palm leaves and pulp of trees and Thai characters in Ayutthaya period on the scriptures of Life of the Buddha; The secondary documents are the related and reliable researches published by researchers in various documents including textbooks, reference books, articles and other technical paperwork. This study found that the values of the scriptures on Life of the Buddha in Isarn Dhamma characters including Buddha's biography, Dhamma principles have been applied and used in present Thai Isarn society such as making marriage proposals and marriage culture. The origin and cause of the royal family and the Life of the Buddha were inscribed by Isarn intellectuals in 31 sets of palm leaf bookbinding. There are 29 sets of bookbinding for the scriptures on Life of the Buddha written by Somdet Pramaha Samanachao Krom Praparamanuchit Chinorot. Other scriptures on Life of the Buddha are all closely related and similar. In comparison, the Somdet's scriptures on Life of the Buddha and of the Isarn intellectuals are partly similar and partly different and the chapters are differently put in order. However, the structure and the content are similar. It can be analyzed that both scriptures on Life of the Buddha are mainly similar and the contents are the same. This includes the Buddha's biography from Indra, Brahma, the four keepers of the world and angels for universe governance invoking Vessantara from Dusit's divine for an advent to be Siddhartha Raj Kumar in humankind and became Buddha to release all animals, mankind and the great merit divines from all passions which are the roots of evil including lust, hate and ignorance. The study found that the history of Dhamma principles existing in the scriptures on Life of the Buddha can be divided in 3 groups: 1) The primary document refers to the scriptures on Life of the Buddha inscribed on palm leaves with local characters and dialects. For example, Isan characters use the word Suanghuea for boat-racing and Laen-seng-kan for race in running but central Thai says Khaeng-ruea and Wing-khaeng-kan accordingly. Both northern and Isarn dialects use the word for drum competition as Seng-klong.; The secondary document is the central Thai scriptures on Life of the Buddha translated from Dhamma characters in Isarn, northwestern, Khmer, minor Thai in Lao PDR and other dialects.; The tertiary document of the scriptures of Life of the Buddha were inscribed on palm leaves, wood, cave walls, cliffs, pillars and other plates. Each has its own dialect and later changed to central Thai. The detailed version of the scriptures on Life of the Buddha can be divided into 29 chapters. Somdet Pramaha Samanachao krom Praparamanuchit Chinorot divided the scriptures' contents from the Buddha's biography, invoking Vessantara from Dusit's divine for an advent, the dream vision of Sirimahamaya, the birth of Siddhartha Raj Kumar and the division of the relics. The study in this chapter indicates the principle of counting pages of palm leaves by mixing 8 vowels with 33 letters to represent numbers and pronunciation of numbers. The description of the scriptures on Life of the Buddha is, thus, divided into 29 chapters. The main Dhamma principles existing in the scriptures on Life of the Buddha are loving-kindness and compassion which are the first and the second item in the 4 moral virtues including loving-kindness, compassion, sympathy and equanimity. These are shown in the first chapter of the scriptures of Somdet Pramaha Samanachao Krom Praparamanuchit Chinorot referring to the application of wedding ceremony. The Somdet's scripture was published at Liangchiang-chongcharoen, Bamrungmuang road, Samranrad district, Bangkok. The year published was not mentioned in the text. The content is on pages 55-57 saying"When Sirimahamaya Raj Putri received the messages from Suddhodhana Raj Kumar, even they had not seen each other before but they felt affected that was because of the mating souls in a former existence." Teachings mention that the affection is caused by 2 factors including the mating souls in the past life and the present mutual benefit like gardens of lotuses relying on water flowing into the sea of perfections (Parami 10), superior perfections Upaparami 10, supreme perfectionsParmthpari10 as Sirisamtimsaparami 30 perfections in total, 7 groups of great humankind and animals including faith, perseverance, mindfulness, concentration and intelligence and other Dhamma principles as mentioned above. The benefit of this study can be maximized by applying in the following areas: 1) In the area of policy, it is the opportunity for new researchers to extensively propose their research projects on Buddhist scriptures; 2) The applicable principle for leading daily life in society of all ages from kindergarten in forms of painting cartoons, following the story of Pramahachanok, the Royal Literature of His Majesty the King, as an invaluable model in education to be promoted.; 3) Textbooks for all levels of education and recreation such as story-telling by using local dialects and ASEAN languages for communication. Aesop fables should not be either overlooked as an example of its popularity around the world. And 4) Folk-stories and comedies in local dialects can amuse children and help them remember. Each region in Thailand has its own dialect and culture such as leather sheet shadow play. These stories in local dialects have been one of the most influential media.

มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย. ส่วนหอสมุดกลาง

Address: พระนครศรีอยุธยา

Email: library@mcu.ac.th

Name: ได้รับทุนอุดหนุนการวิจัยจาก มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย MCU RS 610758087

Role: ผู้ให้ทุน

Created: 2558

Modified: 2566-05-05

Issued: 2566-05-05

งานวิจัย/Research report

application/pdf

tha

©copyrights มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย

ลำดับที่.	ชื่อแฟ้มข้อมูล	ขนาดแฟ้มข้อมูล	จำนวนเข้าถึง	วัน-เวลาเข้าถึงล่าสุด
1	2558-067 นายโสรัจ นามอ่อน.pdf	4.29 MB	2	2024-09-27 11:18:35

ใช้เวลา

0.048565 วินาที