ฮูปแต้มอีสาน : การจัดการของชุมชน เพื่อการท่องเที่ยวทางพระพุทธศาสนาและวัฒนธรรม

Name: อดุลย์ หลานวงค์

Organization : ผู้วิจัย

Name: พระมหาโยธิน โยธิโก

Organization : ผู้วิจัย

Name: พระภาณุวัฒน์ จนฺทวฑฺฒโน

Organization : ผู้วิจัย

keyword: ฮูปแต้มอีสาน

; การจัดการของชุมชน

; การท่องเที่ยว

; ทางพระพุทธศาสนาและวัฒนธรรม

Abstract: การวิจัยเรื่องนี้มีวัตถุประสงค์ 3 ข้อ คือ 1) เพื่อศึกษาเส้นทางและแหล่งท่องเที่ยวด้านพุทธศิลป์ประเภทรูปแต้มของวัดในภาคอีสาน 2) เพื่อศึกษาการมีส่วนร่วมของชุมชนในการจัดการแหล่งท่องเที่ยวด้านพุทธศิลป์ของวัดในภาคอีสาน และ 3) เพื่อวิเคราะห์การจัดการแบบมีส่วนร่วมของชุมชนและผลกระทบของการท่องเที่ยวที่มีต่อพุทธศิลป์ในภาคอีสาน เป็นการศึกษาเชิงคุณภาพซึ่งใช้การเก็บข้อมูลทั้งจากเอกสาร งานวิจัยและข้อมูลภาคสนามโดยกำหนดพื้นที่ 12 วัด ในภาคอีสานตอนกลาง 3 จังหวัด คือ 1) จังหวัดขอนแก่น จำนวน 4 วัด 2) จังหวัดมหาสารคาม จำนวน 4 วัดและ 3) จังหวัดร้อยเอ็ด จำนวน 4 วัด รวมทั้งสิ้น 12 แห่ง ผลจากการศึกษาพบว่า แหล่งวัฒนธรรมในพื้นที่อีสานตอนกลางโดยเฉพาะแหล่งวัฒนธรรมที่มีความเกี่ยวข้องกับพระพุทธศาสนาประเภทฮูปแต้มที่มีอายุก่อนพุทธศักราช 2500 ปี ถือว่าได้รับอิทธิพลจากพุทธศาสนาแบบล้านช้างที่มีการผสมผสานกับคติความเชื่อแบบชาวบ้าน สำหรับเส้นทางและแหล่งพุทธศิลป์ในพื้นที่อีสานตอนกลางมีลักษณะที่เป็นภูมิศาสตร์เชิงนิเวศวิทยาศาสนา ซึ่งจัดเป็นภูมิทัศน์วัฒนธรรมที่เชื่อมโยงถึงกันอย่างชัดเจน และแหล่งท่องเที่ยวด้านพุทธศิลป์พื้นที่อีสานตอนกลางที่เกี่ยวกับสิม ถือว่าทั้ง 12 แห่ง มีความโดดเด่นที่ไม่ต่างกันมากนัก แต่สิมบางแห่งอาจจะมีความโดดเด่นในด้านภาพจิตรกรรมที่มีความชัดเจนและมีความหลากหลาย แต่ทั้งหมดสามารถกล่าวได้ว่าเรื่องเล่าที่เกี่ยวข้องกับพุทธศิลป์ประเภทรูปแต้มในพื้นที่อีสานตอนกลางนั้น มีความเกี่ยวข้องกับพุทธประวัติชาดกหรือพระเจ้าสิบชาติชาดกนอกนิบาต ไตรภูมิ เป็นต้น นอกจากนี้ยังมีจิตกรรมฝาผนังที่ไม่เกี่ยวข้องกับพระพุทธศาสนาโดยตรงคือเรื่องพระลักพระลาม และรวมถึงจิตรกรรมฝาผนังที่เป็นวิถีชีวิตชิงวัฒนธรรมของชุมชน สำหรับการมีส่วนร่วมของชุมชนในการจัดการแหล่งท่องเทียวด้านพุทธศิลป์ของวัดในภาคอีสานสามารถแบ่งออกเป็น 3 กลุ่ม คือ 1) กลุ่มที่มีการจักการแบบมีส่วนร่วมผ่านศูนย์การเรียนรู้ภูมิปัญญา 2) กลุ่มที่มีการจัดการร่วมกันองค์กรภายนอกและภายในชุมชน และ 3) กลุ่มที่ยังขาดการจัดการอย่างเป็นรูปธรรม ส่วนผลกระทบของการท่องเที่ยวที่มีต่อพุทธศิลป์ในภาคอีสานงานวิจัยนี้ได้นำเสนอผลกระทบ 2 ด้าน คือ ผลกระทบด้านการท่องเที่ยวและผลกระทบด้านวัฒนธรรม ผลกระทบด้านการท่องเที่ยว เป็นผลกระทบที่ชุมชนรวมทั้งหน่วยงานภายในและภายนอกชุมชนต้องการให้เกิดขึ้นได้แก่ ผลกระทบเชิงการท่องเทียวประเภทสริมสร้างคุณธรรมจริยธรรมสำหรับเยาวชนหรือนักเรียนการท่องเที่ยวเชิงทัศน์ศึกษาของนิสิต นักศึกษาหรือนักวิชาการเป็นหลัก ซึ่งถือว่าชุมชนอาจจะไม่มีส่วนได้อะไรมากนักจากการท่องเที่ยวดังกล่าว เป็นเพียงแต่ผู้ให้บริการเท่านั้น ส่วนผลกระทบด้านวัฒนธรรม มีทั้งด้านบวกและด้านที่จะต้องพัฒนา ด้านบวกนั้น จะเห็นได้จากชุมชนบางแห่งได้ผนวกรวมการจัดประเพณีวัฒนธรรม เช่น สงกรานต์ และงานบุญต่าง ๆ เป็นต้น โดยใช้พื้นที่สิมเพื่อนำเสนอลักษณ์ในด้านการท่องเที่ยว ส่วนผลกระทบด้านที่จะต้องพัฒนานั้น เป็นผลที่เกิดขึ้นในเชิงวัฒนธรรมที่เป็นรูปธรรมที่นักท่องเที่ยวหรือแม้แต่ชุมชนที่อาจขาดองค์ความรู้อย่างเหมาะสมในการเที่ยวชมอาจเป็นสาเหตุทำให้จิตรกรรมเหล่านั้น

Abstract: The objectives of this research were to study the routes and tourist attraction in Buddhist art in the form of Painting Isan of temples in the northeastern region for the study of community participation in the management of Buddhist art tourism destinations of the northeastern temples. And to analyze community participatory management and the impact of tourism on Buddhist art in Isan. This research is a qualitative study which using data collection from documents, and field data by defining the areas in the central northeastern region of 3 provinces, namely Khon Kaen, 4 temples, 4 Maha Sarakham temples and 4 Roi Et temples, totaling 12 places. The result of research found that: Buddhism and cultural tourism routes can be divided into 2 parts, which are routes within the community, and the route connecting the province; and cultural sites in the central northeastern region, especially cultural sites that are related to Buddhist Painting, the point that is before the Buddhist era Year 1957 is considered to be influenced by Buddhism like Lan Chang, combined with folklore beliefs. For Buddhist art routes and sites in the central northeastern region, there is a geographic ecology of religion; which is a clearly linked cultural landscape and Buddhist art spots in the central northeastern region of Sims. Considering all 12 of the Sims, there are not many differences, but some Sims may will be outstanding in the painting that is clear and diverse. But all can be said that the story related to the Buddhist art of the type of Painting in the central northeast area is related to the Buddha's history, allegory, outer allegory, Traiphum etc. There are also wall murals that are not directly related to Buddhism; and including murals that are a way of life for the culture of the communit As for community participation in the management of Buddhist art tourism sites of temples in the northeastern region, it can be divided into 3 groups: 1)Participatory learning groups through the Wisdom Learning Center. Joint management of the network and 3) groups that still lack concrete management. As for the impact of tourism on Buddhist art in Isan, this research presents 4 impacts which are tourism impact Cultural impact, impact of life style of people in the community;and the impact of participation / unity of the community The first part of the impact is the impact that the community, including both internal and external agencies, would like to have, such as the impact on tourism to strengthen the morality and ethics for youth or students. Students or academics as the main; which is considered that the community may not have much to gain from such tourism. It's only a sevice provider. Culture impacts sing Sim area to present tourism identity. The negative impact is a cultural consequence in the form of a tourist or even a community that may lack the proper knowledge to visit may cause these paintings. As for the way of life, the impact is remarkable are both positive and negative. That is, some communities have combined cultural traditions such as Songkran and various merit-making events un the Simsan Wat Sonvanawareepatthanaram area; and Wat Sra Bua Kaeo, the last one is the obvious effect of participation, namely Chaisri temple

มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย. ส่วนหอสมุดกลาง

Address: พระนครศรีอยุธยา

Email: library@mcu.ac.th

Name: ได้รับทุนอุดหนุนการวิจัยจากมหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย MCU RS 610761059

Role: ผู้ให้ทุน

Created: 2561

Modified: 2566-05-03

Issued: 2566-04-16

งานวิจัย/Research report

application/pdf

tha

©copyrights มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย

ลำดับที่.	ชื่อแฟ้มข้อมูล	ขนาดแฟ้มข้อมูล	จำนวนเข้าถึง	วัน-เวลาเข้าถึงล่าสุด
1	2561-059ดร.อดุลย์ หลานวงค์.pdf	10.07 MB	23	2026-09-23 19:59:20

ใช้เวลา

0.042773 วินาที