วัฒนธรรมข้าวที่สัมพันธ์กับสุขภาวะของกลุ่มชาติพันธุ์ออสโตรเอเซียติกในประเทศไทย ราชอาณาจักรกัมพูชาและสาธารณรัฐประชาธิปไตยประชาชนลาว

The rice culture related to the well-being of the Austroasiatic groups in Thailand, Cambodia and Lao

Name: สายใจ คงพานิช

Address: 277 หมู่1 บ้านสำโรงทาบ ตำบลสำโรงทาบ จังหวัดสุรินทร์

keyword: วัฒนธรรมข้าว

Classification :.DDC: 390.9593

Abstract: การวิจัยในครั้งนี้มีวัตถุประสงค์ เพื่อศึกษา 1) วิถีชีวิต ขนบธรรมเนียม ค่านิยม และสัญลักษณ์วัฒนธรรมข้าวที่เกี่ยวข้องและสัมพันธ์กับสุขภาวะของกลุ่มชาติพันธุ์ออสโตรเอเชียติกในประเทศไทย ราชอาณาจักรกัมพูชา และสาธารณรัฐประชาธิปไตยประชาชนลาว 2) วิเคราะห์คุณค่าทางโภชนาการในห้องปฏิบัติการวิทยาศาสตร์ 4 ชนิด ได้แก่ เช่น ข้าวตูข้าวเบือ ข้าวทิพย์ และข้าวยาคู 3) วิเคราะห์องค์ประกอบวัฒนธรรมข้าวที่สัมพันธ์กับ สุขภาวะของกลุ่มชาติพันธ์ออสโตรเอเชียติกในประเทศไทยและ 4) จัดทำข้อเสนอยุทธศาสตร์การพัฒนาการสาธารณสุขชุมชนแบบพึ่งตนเอง ครั้งนี้เป็นการวิจัยและพัฒนาโดยใช้กระบวนการวิจัย 4 ระยะ โดยระยะที่ 1 เป็นการวิจัยเชิงคุณภาพ แนวชาติพันธุ์วรรณนากลุ่มผู้ให้ข้อมูลหลักได้แก่ พระสงฆ์ ผู้นำชุมชน และ ประชาชนทั่วไปจำนวน 50 คน ในประเทศไทย 30 คน ราชอาณาจักรกัมพูชา 10 คน และสปป.ลาว 10 คน เก็บรวบรวมข้อมูล โดยการสังเกต การสัมภาษณ์เชิงลึก วิเคราะห์ข้อมูลโดยการวิเคราะห์เนื้อหา ระยะที่ 2 เป็นการวิจัยเชิงทดลองในห้องปฏิบัติการ โดยใช้ข้าวแปรรูป 4 ชนิดได้แก่ เช่น ข้าวตู ข้าวเบือ ข้าวทิพย์ และข้าวยาคู ระยะที่ 3 เป็นการวิจัยชิงปริมาณ กลุ่มตัวอย่าง จำนวน 500 ราย โดยการคัดเลือกแบบเจาะจง เก็บรวบรวมข้อมูลโดยการใช้แบบสอบถามซึ่งมีความเชื่อมั่น เท่ากับ 0.86 ใน 3 จังหวัด ได้แก่ สุรินทร์ ศรีสะเกษ และยโสธร วิเคราะห์ข้อมูลโดยการใช้สถิติ การวิเคราะห์องค์ประกอบ ระยะที่ 4 การจัดทำข้อเสนอยุทธศาสตร์การพัฒนาการสาธารณสุขชุมชนแบบพึ่งตนเอง ผลการวิจัย ระยะที่ 1 พบว่า วิถีชีวิต ขนบธรรมเนียม ค่านิยม และสัญลักษณ์ วัฒนธรรมข้าวที่เกี่ยวข้องและสัมพันธ์กับสุขภาวะของกลุ่มชาติพันธุ์ออสโตรเอเซียติกในประเทศไทย ราชอาณาจักรกัมพูชา และสาธารณรัฐประชาธิปไตยประชาชนลาว มี 4 ประเด็น ดังนี้ 1) ด้านร่างกาย พบว่า ในสามประเทศชาวนาส่วนใหญ่ยังมีวิถีชีวิตแบบดั้งเดิม ทำนาตามฤดูกาล ไมใช้สารเคมี ปลูกข้าวและพืชผักอินทรีย์ รับประทานข้าวและพืชผักไร้สารพิษ มีร่างกายที่แข็งแรง ความเจ็บป่วยด้วยโรคต่างๆน้อย ส่วนในสาธารณรัฐประชาธิปไตยประชาชนลาว พบว่า คนลาวชอบกินผัก ไม่ค่อยเจ็บป่วย เพราะว่ารับประทานผักเป็นวิถีชีวิต อาหารหลักคือข้าว อาหารรองคือผัก ดังคำกล่าวว่า “กินข้าวเป็นหลักกินผักเป็นยา" 2) ด้านจิตใจ พบว่า ทั้งสามประเทศ มีวัฒนธรรมข้าวที่สัมพันธ์กับจิตใจ ได้แก่ แบบแผนการแสดงออก ความเชื่อความคิด อุดมการณ์ ระเบียบ ข้อปฏิบัติ ความดี ความงาม ความถูกต้องชอบธรรม ความรัก ภูมิปัญญา เทคนิค วิธีการแก้ปัญหา และวิธีการคิด จะเห็นองค์ความรู้ปัญญาของวัฒนธรรมข้าวส่งผลให้เกิดรูปแบบในการปฏิบัติเพื่อให้เกิดความสุขสบาย และเป็นวัฒนธรรมที่มีคุณค่าต่อชีวิต 3) ด้านสังคมวัฒนธรรม พบว่า ทั้งสามประเทศสะท้อนถึงความสัมพันธ์กับชีวิตความเป็นอยู่ ของกลุ่มชาติพันธุ์ออสโตรเอเชียติกทั้งในระดับบุคคล ครอบครัว ชุมชน และสังคม ส่วนหนึ่งยังคงใช้ฮีตคองในการปกครองดูแลชุมชน เคารพนับถือพระสงฆ์และผู้นำหรือปราชญ์ชาวบ้าน ร่วมแรงร่วมใจในการทำนา หรือการทำกิจกรรมต่างๆ ทำให้ความเครียดความวิตกกังวลน้อย สามารถอยู่ร่วมกันอย่างมีความสุข 4) ด้านจิตวิญญาณ (ปัญญา) พบว่าทั้งสามประเทศ ข้าวเป็นสายใยร้อยรัดความสัมพันธ์ระหว่างคนกับคน สัตว์ ดินฟ้าอากาศ ทรัพยากรสิ่งแวดล้อม และธรรมชาติอื่น ๆ ให้เกิดขึ้นสืบเนื่องถึงกันอย่างลึกซึ้ง ทำให้มนุษย์อยู่ร่วมกันอย่างสุขสงบ และสันติ ผลการวิจัยระยะที่ 2 วิเคราะห์คุณค่ทางโภชนาการ ข้าวแปรรูป 4 ชนิดได้แก่ ข้าวตู ข้าวเบือ ข้าวทิพย์ และข้าวยาดู ทางห้องปฏิบัติการวิทยาศาสตร์ พบว่า ข้าวตู มีปริมาณคาร์โบไฮเตรด และข้าวทิพย์มีปริมาณ โปรตีน ไขมัน เส้นใย พลังงานมาก เป็นอันดับหนึ่ง ผลการวิจัยระยะที่ 3 วิเคราะห์องค์ประกอบวัฒนธรรมข้าวที่สัมพันธ์กับสุขภาวะของกลุ่มชาติพันธุ์ออสโตรเอเซียติกในประเทศไทย มี 4 องค์ประกอบดังนี้ 1) วงจรข้าวเป็นอาหารและยา ผ่านมิติสุขภาวะของดิน น้ำ ลม ไฟ ฤดูกาล ภูมิปัญญาและแบบแผน "การทำบุญ" ของกลุ่มชาติพันในอนุภูมิภาคลุ่มน้ำแม่โขง 2) คติชนพระแม่โพสพ ผ้าไตรจีวรและพระสงฆ์มีนัยสำคัญเสมือนเนื้อนาบุญ โดยมีหลักรม ธาตุ 6 และอาหาร 4 เป็นกลไกขับเคลื่อนภาวนาเป็นพุทธศาสนิกชนที่ดี 3) วัต ผืนนา ระบบนิเวศ สวนผัก และสัตว์เลี้ยง เป็นส่วนประกอบสำคัญของชมชนสุขภาวะ ที่ขับเคลื่อนด้วยกลไกฮีต 12 ดอง 14 4) วัฒนธรรมการกินข้าวหุงพันธุ์พื้นเมือง เครื่องดื่มจากข้าว ข้าวเส้นและข้าวในรูปตำรับยา มีคุณค่าป้องกันรักษาโรค ผลการวิจัยระยะที่ 4 การจัดทำข้อเสนอยุทธศาสตร์การพัฒนาการสาธารณสุขชุมชนแบบพึ่งตนเอง มี 4 ยุทธศาสตร์ ได้แก่ 1) ส่งเสริมและสนับสนุนให้ประชาชนมีมโนคติว่าวงจรข้าวเป็นทั้งอาหารและยาผ่านแบบแผนการทำบุญประเพณี 12 เดือน 2) ส่งเสริมและสนับสนุนให้เรียนรู้ ดิน น้ำ ไฟ ลม ฤดูกาลและภูมิปัญญาทั้งภายในกายและภายนอกกาย เพื่อพัฒนาความเป็นแพทย์ด้วยตนเอง 3) ส่งเสริมการปฏิบัติของชุมชน วัด ระบบนิเวศ สวนผัก และสัตว์เลี้ยง โดยการขับเคลื่อนตามงานบุญประเพณี 12 เดือนและตามหลักฮีตคอง 4) ส่งเสริมวัฒนธรรมการกินข้าวหุงพันธุ์พื้นเมืองเครื่องดื่มจากข้าว ข้าวเส้นและข้าวในรูปตำรับยา มีคุณค่าป้องกันรักษาโรค The objectives of this research and development were: 1) to study the ways of life, customs, values, and symbols of the rice culture related to the well-being of the Austro-Asiatic ethic groups in Thailand, Cambodia, and Lao PDR; 2) to conduct a nutritional analysis of 4 types of processed rice including Khao-Tu, Khao-Bue, Khao-Tip, and Khao-Yakoo in a scientific laboratory; 3) to conduct a factor analysis of the rice culture related to the well-being of the Austro-Asiatic groups in Thailand; and 4) to propose self-reliant public health development strategies. The study was divided into 4 phases. Phase 1 was a qualitative study based on the ethnographic research methodology where there were 50 key informants participated in this phase (30 from Thailand, 10 from Cambodia, and 10 from Lao PDR). According to Phase 1, data were collected through observations and in-depth interviews. A content analysis was applied for data analysis at this phase. Phase 2 was an experimental research in the laboratory to analyze nutritional values of 4 types of processed rice including Khao-Tu, Khao-Bue, Khao-Tip, and Khao-Yakoo. Phase 3 was a quantitative study. There were 500 participants selected purposively participated at this phase. A questionnaire with 0.86 of total liability was distributed to collect data in 3 provinces including Surin, Sisaket, and Yasothorn. The collected data were analyzed for basic statistics and factor a analysis was also conducted at this phase. Phase 4 was a preparation proposed strategies for a self-reliant public health development. The study found that : According to Phase 1, the study showed that the ways of life, customs, and symbols of the rice culture related to the well-being of the Austro-Asiatic ethnic groups in Thailand, Cambodia, and Lao PDR could be classified into 4 issues as following. 1) Physicality - the study revealed that, in the three countries, most farmers still live based on the traditional ways of life. The farmers grow rice seasonally without chemical usage. Further, people also grow organic rice and vegetables. They have eaten non-toxic rice and vegetables, so they are healthy and rarely to get sickness. Moreover, the study also found that Lao people like to eat vegetables, so they rarely get sick because eating vegetables is the way of life of Lao people. The main food is rice while vegetables is the secondary food as the saying said "eat rice as a main dish, eat vegetables as medicine". 2) Mentality - all three countries have the rice culture that is related to the mind in terms of expression patterns, beliefs, thoughts, ideologies, regulations, practices, goodness, beauty, righteousness, love, wisdoms, techniques, solutions, and thinking patterns. Therefore, the knowledge and wisdom of rice culture results in a form of simply practice for happiness. As a result, it could be said that the rice culture is a valuable culture for life. 3) Social culture - rice reflects the relationship with the way of life of the Austro-Asiatic ethnic groups at the individual, family, community and society levels in all three countries. Some Austro-Asiatic ethnic groups still use the Heet -- Khong tradition to govern and protect the community. They pay respect to Buddhist monks, community leaders, or local philosophers and help others in farming or doing various activities. So, they can live together happily with less anxiety and stress. 4) Spirituality (intellect) -- the study showed that, in all three countries, rice is a string of ties between people and people, animals, weather, natural resources, and others which make humans live together peacefully and happily. According to Phase 2, the result of nutritional analysis of 4 types of processed rice revealed that Khao-Tu has the highest amount of carbohydrate while hao-Tip has the highest amnount of protein, fat, fiber, and energy The result of factor analysis in. Phase 3"showed that there are 4 factors related to the well-being of the Austro-Asiatic ethnic groups as following. 1) The rice cycle is food and medicine through the well-being dimensions of soil, water season, wisdom and pattern of "merit making" of ethnic groups in the Mekong Sub-region. 2) The folklore related to Phra Mae Phosop, monk's robe, and Buddhist monk is significantly considered as the "Field of Merit" based on the principle of the 6 elements and 4 foods as a mechanism to drive people into good Buddhists. 3) Temples, rice fields, ecosystems, vegetable gardens and pets is an important component of the well-being community driven by the mechanism of Heet 12 Khong 14. 4) The culture of eating native varieties of rice, drinking rice beverages, and medical rice helps to prevent disease and sickness. According to Phase 4, 4 strategies are proposed for a self-reliant public health development as follows : 1) Promote and encourage people to have an idea that rice are both food and medicine through the 12-month merit making traditions. 2) Promote and encourage the learning of soil, water, fire, wind, season and wisdom both inside and outside the body to develop the knowledge of doctor by oneself. 3) Promote community and practices in terms of ecological systems, vegetable gardens, and pets through the 12-month merit making tradition and the principle of Heet and Khong. 4) Promote the culture of eating native varieties of rice, drinking rice beverages, and medical rice to prevent disease and sickness.

มหาวิทยาลัยราชภัฏสุรินทร์. สำนักวิทยบริการและเทคโนโลยีสารสนเทศ

Address: สุรินทร์

Email: arit@srru.ac.th

Name: สิงหา จันทริย์วงษ์

Role: อาจารย์ที่ปรึกษา

Name: อัจฉรา ภาณุรัตน์

Role: อาจารย์ที่ปรึกษา

Name: อุษา กลมพันธ์

Role: อาจารย์ที่ปรึกษา

Created: 2562

Modified: 2564-06-29

Issued: 2564-02-25

วิทยานิพนธ์/Thesis

application/pdf

CallNumber: 390.9593 ส216ว

tha

DegreeName: ปรัชญาดุษฎีบัณฑิต

Level: ปริญญาเอก

Descipline: ยุทธศาสตร์การพัฒนาภูมิภาค (สาธารณสุขชุมชน)

Grantor: มหาวิทยาลัยราชภัฏสุรินทร์

©copyrights มหาวิทยาลัยราชภัฏสุรินทร์

ลำดับที่.	ชื่อแฟ้มข้อมูล	ขนาดแฟ้มข้อมูล	จำนวนเข้าถึง	วัน-เวลาเข้าถึงล่าสุด
1	SRRUThesis2564-34.pdf	58.18 MB	24	2026-01-16 01:31:19

ใช้เวลา

0.052794 วินาที