ภูมิปัญญาเห็ดธรรมชาติ กรณีศึกษารวบรวมภูมิปัญญาท้องถิ่นเกี่ยวกับเห็ดธรรมชาติ บูรณาการสู่การเรียนรู้ท้องถิ่นในจังหวัดสุรินทร์

Natural mushroom wisdoms case study on collecting local wisdoms about natural mushrooms for integrating through local learning in Surin province

Name: ภัชญา เสาวเวียง

Address: คณะวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี มหาวิทยาลัยราชภัฏสุรินทร์

Name: ทองอ่อน เสาเวียง

Address: คณะวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี มหาวิทยาลัยราชภัฏสุรินทร์

keyword: เห็ด

Classification :.DDC: 579.6

; เห็ดธรรมชาติ

Abstract: งานวิจัยในครั้งนี้มีจุดประสงค์เพื่อ (1) เพื่อศึกษาภูมิปัญญาและนิเวศวิทยาที่เกี่ยวข้องกับเห็ดธรรมชาติ ของชุมชนเห็ดป่าในเขตจังหวัดสุรินทร์ (2) เพื่อวิเคราะห์คุณค่าทางอาหารของเห็ดธรรมชาติ และ (3) เพื่อบูรณาการเชื่อโยงองค์ความรู้เรื่องเห็ดธรรมชาติสู่การเรียนรู้ท้องถิ่นดำเนินการวิจัยโดยใช้ระเบียบวิธีวิจัยเชิงคุณภาพและเชิงปริมาณ เริ่มจากศึกษารวบรวมเอกสารและงานวิจัยที่เกี่ยวกับเห็ด สำรวจแหล่งเกิดเห็ดในพื้นที่เป้าหมาย จำนวน 5 แห่งในจังหวัดสุรินทร์และทำการศึกษาสำรวจภูมิปัญญาที่เกี่ยวข้องกับเห็ดป่าจากผู้หาและ/หรือผู้ค้าและ/หรือผู้บริโภคและ/หรือผู้ที่มีความรู้เกี่ยวกับเห็ดป่าในพื้นที่เป้าหมาย จำนวน 50 ครัวเรือน ทำการแจงนับชนิดและปริมาณต้นไม้ โดยเลือกจุดที่พบเห็ดหนาแน่นมากที่สุด สุ่มเก็บตัวอย่างดินจากแปลงย่อยระดับความลึก 5 เซนติเมตร แปลงละ 1 จุด นำดินไปวิเคราะห์หาปริมาณฟอสฟอรัส (P) โพเทสเซียม (K) วัดความเป็นกรดด่าง (pH) และปริมาณอินทรียวัตถุในดิน (OM) หาความหนาแน่นรวมของดิน (pb) นำเห็ดป่ายอดนิยมที่ได้จากการสำรวจสอบถามจำนวน 5 ชนิดมาวิเคราะห์หาปริมาณโปรตีน ไขมันความชื้น เถ้า และคาร์โบไฮเดรต โดยวิธีพรอกซิเมต อะนาไลซีส (Proximate analysis) และวิเคราะห์หาปริมาณเยื่อใยโดยวิธีดิเทอร์เจน อะนาลิไลซีน (Detergent analysis) สรุปข้อมูลที่ได้จากนั้นสังเคราะห์๘ฮฒูลเพื่อสร้างบทเรียน เรื่อง การอนุรักษ์นิเวศวิทยาของเห็ดธรรมชาติ นำบทเรียนที่สร้างขึ้นไปทดลองใช้กับนักเรียนชั้นมัธยมศึกษาปีที่ 6 โรงเรียนสุรินทร์ราชมงคล จำนวน 31 คน เพื่อเปรียบเทียบผลสัมฤทธิ์ทางการเรียนก่อนและหลังเรียน วิเคราะห์ข้อมูลโดยใช้สถิติ t-test independent และวัดความพึงพอใจของนักเรียนต่อบทเรียนที่สร้างขึ้น ผลการวิจัยพบว่า 1. ภูมิปัญญาที่เกี่ยวข้องกับเห็ดป่าธรรมชาติในเขตจังหวัดสุรินทร์ ประกอบด้วย ภูมิปัญญา การสังเกตการณ์เกิดของเห็ด ภูมิปัญญาในการเก็บเห็ด ภูมิปัญญาในการจำแนกเห็ดพิษและเห็ดกินได้ภูมิปัญญาในการทดสอบเห็ดพิษ ภูมิปัญญาในการรักษาผู้ป่วยที่รับประทานเห็ดพิษ ภูมิปัญญาใน การประกอบอาหารจากเห็ด ภูมิปัญญาในการสร้างคำคม หรือสำนวนเกี่ยวกับเห็ด และภูมิปัญญาในการใช้เห็ดเป็นยาสมุนไพร 2. นิเวศวิทยาของเห็ดป่าธรรมชาติในเขตจังหวัดสุรินทร์ ประกอบด้วยพรรณไม้ยืนต้นที่เด่นๆ ได้แก่ เต็ง รัง ยางเหียง กระบาก ก่อ ยางกราด ยางนา พลวง พะยอม และตะเคียน ไม้ระดับล่าง ได้แก่ ติ้ว ตะขบป่า ระเวียง ลำดวน หัวลิง ผักหวาน ผักอีนูน กระเจียว เปราะ เทพี หญ้าเพ็ก โจด พลับพลา รันเด็ง เข็มป่า เล็บเหยี่ยวมันเทียน กระทกรก เหมือดแอ เหมือดโรด ไม้ต้น ข้าวเม่า หัสคุณ มะขามป้อม กำแพง 7 ชั้น หนอนตายอยาก แฝก ผีผ่วน ปอฟานหมู ชิงป่า และมันหมู ดินในป่าที่พบเห็ดในเขตจังหวัดสุรินทร์มีความหนาแน่นของอนุภาคดินเท่ากับ 1.21-1.33 กรัมลูกบาศก์เซนติเมตรปริมาณอินทรียวัตถุเท่ากับ 1.20 – 4.98% ค่าความเป็นกรดด่างเท่ากับ 6.52-6.87 ปริมาณฟอสฟอรัสที่เป็นประโยชน์เท่ากับ 16.21-52.65 ppm และปริมาณโพแทสเซียมเท่ากับ 64.23-343.80 ppm 3. คุณค่าทางอาหารของเห็ดธรรมชาติ จากการสำรวจเห็ดป่าที่ชุมชนนิยมบริโภค 5 ชนิดแล้วนำเห็ดดังกล่าวไปวิเคราะห์คุณค่าทางอาหาร พบว่า เห็ดโคนมีปริมาณโปรตีนคิดเป็นร้อยละโดยน้ำหนักแห้งสูงสุดเท่ากับ 4.35 เห็ดเผาะหนัง มีปริมาณคาร์โบไฮเดรตคิดเป็นร้อยละโดยน้ำหนักแห้งสูงสุด เท่ากับ 8.69 เห็ดระโงกเหลือง มีปริมาณเยื่อใยคิดเป็นร้อยละโดยน้ำหนักแห้งสูงสุดเท่ากับ 1.02 เห็ดระโงกขาวมีปริมาณไขมันเมื่อคิดเป็นร้อยละโดยน้ำหนักแห้งสูงสุด เท่ากับ 1.98 เห็ดโคนมีปริมาณเถ้าเมื่อคิดเป็นร้อยละโดยน้ำหนักแห้งสูงสุด เท่ากับ 2.87 และเห็ดเผาะฝ่ายมีปริมาณความชื้นสูงสุด เท่ากับ 87.18 4. การนำบทเรียนท้องถิ่น เรื่อง การอนุรักษ์นิเวศวิทยาของเห็ดธรรมชาติ ไปทดลองใช้พบว่าบทเรียนท้องถิ่น เรื่องการอนุรักษ์นิเวศวิทยาของเห็ดธรรมชาติ มีประสิทธิภาพของกระบวนการ เท่ากับ 83.40 และมีประสิทธิภาพของผลลัพธ์ เท่ากับ 82 แสดงว่าบทเรียนฯ มีประสิทธิภาพเท่ากับ 83.40 / 82 สูงกว่าเกณฑ์มาตรฐาน (80/80) ที่กำหนดไว้ ผลการเปรียบเทียบค่าเฉลี่ยของคะแนนหลังเรียนกับก่อนเรียน พบว่า ค่าเฉลี่ยของคะแนนหลังเรียนสูงกว่าก่อนเรียนอย่างมีนัยสำคัญทางสถิติที่ระดับ. 01 และผลการศึกษาความพึงพอใจของนักเรียนต่อบทเรียนท้องถิ่น เรื่อง การอนุรักษ์นิเวศวิทยาของเห็ดธรรมชาติ พบว่านักเรียนมีความพึงพอใจต่อการเรียนด้วยบทเรียนเรื่องการอนุรักษ์นิเวศวิทยาของเห็ดธรรมชาติในระดับมาก โดยในภาพรวมมีค่าเฉลี่ยเท่ากับ 4.34 ส่วนเบี่ยงเบนมาตรฐานเท่ากับ 0.39. This research was aimed to (1) study the wisdoms and ecology related to natural mushrooms of wild mushroom communities in Surin province, (2) analyre the nutritional value of mushrooms, and (3) integrate the body knowledge of natural mushrooms to classroom. The study was conducted by using the qualitative research, then it was followed by the quantitative one. It was started from the study of literature and research related to mushrooms, Next, made a survey in the five target areas in Surin to collect the wisdoms about mushrooms from the mushroom hunters, sellers, consumers, and experts with 50 households in total. After that did a forest inventory by choosing the areas where the mushrooms were seen most and randomized to collect the soil samples from each plot in the level of 5 centimeters depth. Next, analyzed the soil for available phosphorus (P), exchangeable potassium (K). pH, organic matter (OM), and bulk density (pb). Furthermore, ranked the fifth most popular species of edible wild mushrooms from the survey and analyzed for percentage of protein, fat, moisture, ash, carbohydrate by Proximate Analysis method und fiber by Detergent Analysis method. Finally, summarized all data to create the lesson: the conservation of the natural mushroom ecology in Surin province, then tried out the lesson with 31 students in grade 12 at Surinratchamongkol school to compare the learning achievements of students before and after studying the lesson. The data were analyzed by descriptive statistics and t-test independent. The results showed as follows: 1. The wisdoms associated with wild mushrooms in Surin province are consisted of the wisdoms of mushrooms shooting observation, the wisdoms of picking up mushrooms, the wisdoms of identification of edible and inedible mushrooms, the wisdoms of examination of mushrooms. poison, the wisdoms of cooking food from mushrooms, and the wisdoms of using mushrooms as the medicinal herbs. 2. The ecology of natural mushrooms in Surin province is consisted of dominant such as Shored obtusa Wall., Shorea siamensis Miq, Share., Dipterocarpus obtusifolius Teijsm.ex Miq. Share ., Anisoptera costata. Cast.nopsis diversifolia (Kurz) Kine. Dipterocarpus intrus Dyer, Dipterocarpus tuberculatus Roxb. Shorea raxburghil G.Don. Hopes odoratu Roho lower plants such as Cratoxylum formosum Dyer ssp. pruniflorum Gogel. Flacourtia indica (Burm.f. ) Merr .. Catunaregam tomentosa (Blume ex DC.) Trivene. Melodorum fruticom Lour., Sarcolobus globosus Wall., Melientha suavis Pierre, Adenia viridiflora Craib .. Cercuma alismatifolia Gagnep. Kaempferia marginata Carey., Bambusa glaucescens Sicb. Arundinaria cililta., Microcos tomemtosa Smith, and Ixora Cibdela Craib. The soil in places where the mushrooms were found a lot has bulk density of particles quite low (1.21-1.33 g / cm '), organic matter quite high (1.20-4.98%), pH nearly neutral (6.52 -6.82), available phosphorus quite high (16.21-52.65 ppm), and exchangeable potassium quite high (64.23-343.80 ppm) 4. The results of trying out the local lesson, the conserving natural mushroom ecology in Surin, with 31 students revealed that the lesson had E1/E2, (83.40 / 82), higher effectiveness than the standard (80/80) that had been set. Moreover, it was also found that the after learning achievements was higher significant than the before one on the statistics at level_01. And in addition, the satisfaction of students towards the lesson was found that it was quite high at the average rate of mean (4.34) while the standard deviation was quite low (0.39).

มหาวิทยาลัยราชภัฏสุรินทร์. สำนักวิทยบริการและเทคโนโลยีสารสนเทศ

Address: สุรินทร์

Email: arit@srru.ac.th

Name: ได้รับงบประมาณสนับสนุนจากมหาวทิยาลัยราชภัฏสุรินทร์ โดยความเห็นชอบของสำนักงานคณะกรรมการวิจัยแห่งชาติ ปีงบประมาณ พ.ศ. 2556

Role: ผู้ให้ทุนวิจัย

Created: 2556

Modified: 2563-10-22

Issued: 2563-10-22

งานวิจัย/Research report

application/pdf

CallNumber: 579.6 ภ212ภ

tha

©copyrights มหาวิทยาลัยราชภัฏสุรินทร์

ลำดับที่.	ชื่อแฟ้มข้อมูล	ขนาดแฟ้มข้อมูล	จำนวนเข้าถึง	วัน-เวลาเข้าถึงล่าสุด
1	PATCHAYA, THONG-ON SAOVIANG.pdf	52.08 MB	35	2024-10-23 16:31:36

ใช้เวลา

0.021221 วินาที