เทคโนโลยีของหัตถกรพุทธศาสนิกชนในประเทศอนุภูมิภาคลุ่มน้ำแม่โขง

Technology on Buddhist of artisan in greater Mekong sub-region

Name: ปัญจมา สุระสัจจะ

Address: ตำบลบ้านขล้อ อำเภอบางปะหัน จังหวัดพระนครศรีอยุธยา

keyword: หัตถกร

Classification :.DDC: 745.5

; พุทธศาสนิกชน

Abstract: การศึกษาเรื่อง เทคโนโลยีของหัตถกรพุทธศาสนิกชนในประเทศอนุภูมิภาคลุ่มน้ำแม่โขงมีวัตถุประสงค์เพื่อ 1) ศึกษาเทคโนโลยีของหัตถกรพุทธศาสนิกชนในประเทศอนุภูมิภาคลุ่มน้ำแม่โขง 2) วิเคราะห์องค์ประกอบเทคโนโลยีของหัตถกรพุทธศาสนิกชนเพื่อการพัฒนาที่ยั่งยืนในประเทศไทยและ 3) จัดทำข้อเสนอนโยบายและยุทธศาสตร์การพัฒนากรรมกรสู่หัตถกรในประเทศไทย โดยใช้วิธีวิจัยเชิงคุณภาพ จากการสัมภาษณ์เชิงลึกกลุ่มผู้ให้ข้อมูลหลัก ประกอบด้วย กลุ่มตัวอย่างที่เป็นช่างฝีมือจำนวน 30 คน ร่วมกับการวิจัยเชิงปริมาณในการวิเคราะห์องค์ประกอบเทคโนโลยีของหัตถกรพุทธศาสนิกชนเพื่อการพัฒนาที่ยั่งยืนในประเทศไทย โดยใช้แบบสอบถาม 500 ชุด และนำมาประมวลผล พร้อมทั้งจัดทำข้อเสนอนโยบายและยุทธศาสตร์การพัฒนากรรมกรสู่หัตถกรในประเทศไทย โดยมีรายละเอียดดังนี้ 1. ผลการศึกษาบริบทของหัสถกรพุทธศาสนิกชนในอนุภูมิกลุ่มน้ำแม่โขง สภาพบริบทของหัตถกรพุทธศาสนิกชนในอนุภูมิกลุ่มน้ำแม่โขงจากการศึกษาที่ประเทศไทยและสาธารณรัฐประชาชนลาว พบว่ามีการเรียนรู้และสืบทอดภูมิปัญญาท้องถิ่นด้านช่างฝีมือจากเครือญาติและสถานศึกษาด้านวิจิตรศิลป์ หัตถกรที่ค้นพบมีอยู่ 4 ด้านได้แก่ หัตถกรด้านการแกะสลักหิน หัตถกรด้านเครื่องปันดินเผา หัตถกรด้านผ้าทอ และหัตถกรด้านการแกะสลักเทียน การเกิดขึ้นของความเป็นหัตถกรจะมีความสัมพันธ์กับ 4 ด้านได้แก่ 1) ความสัมพันธ์ของหัตถกรกับครอบครัว 2) ความสัมพันธ์ของหัตถกรกับตัวเอง 3) ความสัมพันธ์ของหัตถกรกับความอยู่รอด และ 4) ความสัมพันธ์ของหัตถกรในมิติร่างกายและจิตวิญญาณ คุณลักษณะของหัตถกรของชาวไทยและชาวลาวโดยพื้นฐานจะเป็นผู้ที่มีแนวคิดมุมมองและวิถีการปฏิบัติตนจากการยึดหลักความขยัน อดทน สะอาด ประหยัด ซื่อสัตย์ เสียสละ และกตัญญู ปัจจัยเหล่านี้เป็นปัจจัยสำคัญทีเปรียบเทียบความแตกต่างระหว่างหัตถกรและกรรมกร กล่าวคือ หัตถกรจะเป็นผู้ที่มีจุดเด่นของความเป็นนักคิด นักจินตนาการ นักปฏิบัติ และนักถ่ายทอดความรู้ในงานช่างฝีมือตามความรู้ที่ตนเองมีอยู่ ส่วนกรรมกรจะเป็นผู้ปฏิบัติโดยรับคำสั่งจากช่างฝีมือเท่านั้นและไม่สามารถต่อยอดในการสร้างสรรค์ผลงานได้ด้วยตนเอง 2.องค์ความรู้เทคโนโลยีของหัตถกรพุทธศาสนิกชนในอนุภูมิภาคลุ่มน้ำแม่โขง องค์ความรู้ของหัตถกรในประเทศไทยเป็นการนำองค์ความรู้ที่เกิดจากฐานภูมิปัญญามาพัฒนาให้เป็นรูปธรรม ผ่านทางช่างฝีมือในศาสตร์แขนงต่างๆ กลไกการถ่ายทอดมีทั้งด้านกระบวนการ ขั้นตอนในการประดิษฐ์สร้างนวัตกรรมที่เป็นรูปธรรมจับต้องได้ อีกส่วนหนึ่งเป็นการเตรียมความพร้อมของสภาพจิตใจโดยการฝึกความอดทน การสร้างสมาธิก่อนการปฏิบัติงาน ทั้งสองส่วนนี้ส่งผลให้หัตถกรได้มีพัฒนาการทั้งด้านสติปัญญา ทักษะความรู้ และการยกระดับสภาพจิตใจเพื่อเป็นจิตสาธารณะมากกว่าการสร้างเพื่อผลประโยชน์ส่วนตน ทั้งนี้เป็นพื้นฐานมาจากหัตถกรจะมีความคลุกคลีอยู่กับวัดซึ่งเป็นศูนย์กลางในการถ่ายทอดวิชาความรู้ในเชิงพุทธศิลป์จึงส่งผลให้หัตถกรได้นำหลักคำสอนของพระพุทธศาสนามาใช้เป็นแนวทางในการประกอบสัมมาชีพ ส่วนองค์ความรู้เทคโนโลยีของหัตถกรพุทธศาสนิกชนในสาธารณรัฐประชาธิปไตยประชาชนลาว ประกอบด้วยเทคโนโลยีการแกะสลักไม้ เทคโนโลยีผ้าทอมือ และพุทธประติมากรรม เทคโนโลยีด้านต่างๆ เป็นการสืบสานภูมิปัญญามาจากอาณาจักรล้านช้าง การประดิษฐ์ภูมิปัญญาและถ่ายทอดเทคโนโลยีของหัตถกรมีลักษณะเดียวกันกับประเทศไทย กล่าวคือ เป็นการนำฐานความรู้จากครอบครัวมาพัฒนาต่อยอดในการสร้างสรรค์งานฝีมือในแต่ละสาขาซึ่งจะมีเอกลักษณ์โดยเด่นตามสภาพบริบททางวัฒนธรรมของชาวลาว 3. การวิเคราะห์องค์ประกอบเทคโนโลยีของหัตถกรพุทธศาสนิกชนเพื่อการพัฒนาที่ยั่งยืนในประเทศไทย ประกอบด้วย 6 องค์ประกอบ ได้แก่ 1) วิถีพุทธ คือเทคโนโลยีการเสริมบารมีการแบ่งระดับงานในชุมชน และการพัฒนาต่อยอดจากกรรมกรสู่หัตถกร 2) หัตถกรพุทธศาสนิกชนทุกประเภท คือ กลไกเทคโนโลยีสัมพันธ์ บ้าน วัด โรงเรียน อย่างมีศีล 3) ช่างหัตถกรรมผู้ทรงศีลสามารถให้ความหมายผลงานเชิงนิเวศวิทยาวัฒนธรรม อันมีผลต่อการสืบทอดแก่ชนรุ่นหลัง 4) สมณเพศหัตถกรได้เรียนรู้ไตรสิกขาจึงพัฒนาฝีมือระดับศิลปินและสามารถใช้เทคโนโลยีอย่างง่ายเพื่อผลงานวิจิตบรรจง 5) ครอบครัวที่ใกล้ชิดวัดมีแนวโน้มบ่มเพราะจิต ธาตุรู้และกิริยาแก่ลูกหลานเพื่ออุปนิสัยหัตถกรพุทธศาสนิกชน และ 6) คำว่า วะสี กตัญญู วิถีพุทธและพันธุ์กรรม คือ เทคโนโลยีเพื่อการปฏิบัติและยกสถานะสู่หัตถกรพุทธศาสนิกชน 4. รหัสภูมิปัญญาเพื่อพัฒนาสู่หัตถกรพุทธศาสนิกชนที่ดีจะต้องยึดหลักศีล 5 เป็นฐานคติในการประพฤติปฏิบัติตนของหัตถกร โดยหัตถกรจะเกิดการเปลี่ยนแปลงภายในและภายนอกด้วยคุฯลักษณะที่เรียกว่า กัลยาณชน 5 ประการ ได้แก่ 1) สะอาดและขยัน 2) ประหยัด 3) ซื่อสัตย์ 4) เสียสละ และ5) กตัญญู 5. ข้อเสนอแนะนโยบายและยุทธศาสตร์การพัฒนากรรมกรสู่หัตถกรในประเทศไทยประกอบด้วย 3 นโยบาย ได้แก่ 1) การส่งเสริมและพัฒนาทรัพยากรมนุษย์ด้านหัตถศาสตร์เพื่อการสัมมาชีพของคนในชุมชนอย่างยั่งยืนบนฐานคิดเศรษฐกิจพอเพียง 2) การถ่ายทอดภูมิปัญญาเพื่อการเรียนรู้ระบบความสัมพันธ์ทางด้านทรัพยากรมนุษย์ ทรัพยากรธรรมชาติ และระบบนิเวศ 3) การพัฒนาโครงข่ายห่วงโซ่สัมพันธ์ระหว่างสถาบันทางสังคมครอบครัว (บ้าน) สถาบันทางศาสนา (วัด) และสถาบันทางการศึกษา (โรงเรียน) เพื่อเป็นแหล่ง เรียนรู้และส่งเสริมหัตถกร The study of Buddhist artisan technology in greater Mekong sub- region aimed at 1) studying the Buddhist artisan technology in greater Mekong sub- region 2) analyzing the elements of Buddhist artisan technology for sustainable development in Thailand and 3) making policy proposal and labor development strategies to become artisan in Thailand. Qualitative research approach was used in the form of in depth interview of primary data providers consisting of 30 skilled artisans, as well as quantitative research approach which was used to analyze the elements of Buddhist artisan technology in the form of 500 copies of questionnaires. Both qualitative and quantitative data were processed and used in making policy proposal and labor development strategies to become artisan in Thailand according to the following details. 1. The results of Buddhist artisan technology in greater Mekong sub- region context study The results of Buddhist artisan technology in greater Mekong sub-region context study in Thailand and Lao People’s Democratic Republic indicated that local wisdom of craftsmanship was learned and passed on to the next generation by families and fine arts academies. Four types of artisan were found including stone craving, earthenware, woven fabric, and candle between artisans and their families 2) relationship of the artisans in the dimension of body and soul. The basic characteristics of Thai and Lao artisans are being the person who has concepts, perspective and way of doing things based on principles of diligence, patience, cleanliness, saving, honesty, sacrifice, and gratitude. These are important elements in distinguishing the differences between artisans and laborers. In other words, an artisan has their outstanding characteristic of being a thinker, imaginer, practitioner, and knowledge transferor in manual work based on their own knowledge. On the other hand, laborer will only be given orders by the craftsman and will not be able to continue creating work them himself. 2. The body of knowledge on Buddhist artisan technology in Thailand was created by making the abstract knowledge of wisdom into concrete form via artisan in different fields. The transferring mechanism includes inventing tangible innovations processing phase, as well as preparing mental state by practicing patience, meditation before working. These two methods resulted in artisan’s development on intellectuals, skills, knowledge and elevation of mental state for public mind rather than personal benefits. These were the results of artisan staying closely in touch with temples which was the center of knowledge in Buddhist art transferring. This thus made artisans apply the doctrine of the Buddha as a guideline to perform honest livelihood. The body of knowledge of Buddhist artisan technology in Lao People’s Democratic Republic includes wood carving, hand woven, and Buddhist sculpture technology transferring of artisans were as same as in Thailand where the family knowledge was brought to further the development of handcraft in different branches which has their own outstanding characteristic according to the cultural context of Lao people. 3. The analysis of elements of Buddhist artisan for sustainable development in Thailand includes 6 elements as in the following details. 1) Buddhist path is goodness enhancing technology, community work division, and development of laborer to become artisan. 2) All Buddhist artisans sacredly are technology relation mechanism; homes, temples, and schools. 3) The religious craftsman can define Cultural ecology works which affects inheritance to later generations. 4) Monkhood artisans have an opportunity to study the Threefold Training so that they could develop their professional artist skills and use basic technology to develop exquisite works. 5) The families which were close in touch with temples tend to improve and pass on mentality, soul, and behavior teaching to their descendants to create Buddhist artisan character, 6) The words Wrasri, gratefulness, Buddhist path, and heredity are technology for practicing and raising status to Buddhist artisan. 4. Wisdom code for good Buddhist artisan development must hold onto the precept 5 as the presupposition of artisan’s behavior where artisan develop themselves internally and externally with the 5 characteristics of righteous man namely 1) Clean and industrious 2) Economical 3) Honest 4) Sacrificing and 5) Grateful 5. Policy proposal and development strategies of laborers to become artisans in Thailand includes 3 policies namely 1) supporting and developing human resource on handicraft for sustainable livelihood practice of people in the community based on the concept of Sufficiency Economy. 2) Wisdom transferring for the learning of human resources relationship system, natural resources relationship system, and ecology. 3) The development of relation-chain between family social institution (homes), religious institution (temples), and educational institution (schools) are to become artisan learning and supporting centers.

มหาวิทยาลัยราชภัฏสุรินทร์. สำนักวิทยบริการและเทคโนโลยีสารสนเทศ

Address: สุรินทร์

Email: arit@srru.ac.th

Name: ทองอินทร์ ไหวดี

Role: อาจารย์ที่ปรึกษา

Name: สมพงษ์ ธงไชย

Role: อาจารย์ที่ปรึกษา

Name: ปิยศักดิ์ สีดา

Role: อาจารย์ที่ปรึกษา

Created: 2560

Modified: 2562-11-21

Issued: 2562-11-21

วิทยานิพนธ์/Thesis

application/pdf

CallNumber: 745.5 ป113ท

tha

DegreeName: ปรัชญาดุษฎีบัณฑิต

Level: ปริญญาเอก

Descipline: ยุทธศาสตร์การพัฒนาภูมิภาค (เทคโนโลยีที่เหมาะสมเพื่อการพัฒนาที่ยั่งยืน)

Grantor: มหาวิทยาลัยราชภัฏสุรินทร์

©copyrights มหาวิทยาลัยราชภัฏสุรินทร์

ลำดับที่.	ชื่อแฟ้มข้อมูล	ขนาดแฟ้มข้อมูล	จำนวนเข้าถึง	วัน-เวลาเข้าถึงล่าสุด
1	Title.pdf	1022.88 KB
2	Abstract.pdf	2 MB
3	Content.pdf	2.13 MB
4	Chapter 1.pdf	7.4 MB
5	Chapter 2.pdf	17.41 MB
6	Chapter 3.pdf	3.5 MB
7	Chapter 4.pdf	10.75 MB
8	Chapter 5.pdf	36.23 MB
9	Chapter 6.pdf	18.53 MB
10	Chapter 7.pdf	4.25 MB
11	Chapter 8.pdf	3.82 MB
12	Chapter 9.pdf	5.6 MB	4	2024-05-15 13:30:30
13	Bibiography.pdf	3.27 MB	5	2024-09-01 20:30:09
14	Appendix.pdf	3.72 MB	3	2024-05-15 13:30:47
15	Biodata.pdf	217.63 KB

ใช้เวลา

0.057161 วินาที