การพัฒนาคุณภาพจิตตามหลักการปฏิบัติวิปัสสนากรรมฐานของ พระธรรมธีรราชมหามุนี (โชดก ญาณสิทฺธิ)

The Practice of Foundations of Mindfulness (Satipatthana) and Mental Development based on Vipassana Meditation of Phradhammadheerarajmahamunee (Chodok Yanasiddhi)

Name: พระมนตรี อาภทฺธโร

keyword: หลักการปฏิบัติวิปัสสนากรรมฐาน

; การพัฒนาคุณภาพจิต

Abstract: การศึกษาครั้งนี้มีวัตถุประสงค์ ๑) เพื่อศึกษาแนวคิดการพัฒนาคุณภาพจิตตามแนวทางพระพุทธศาสนา และ ๒) เพื่อศึกษาการพัฒนาคุณภาพจิตตามหลักปฏิบัติวิปัสสนากรรมฐานของพระธรรมธีรราชมหามุนี (โชดก ญาณสิทฺธิ) การศึกษานี้เป็นการศึกษาเชิงคุณภาพประกอบกับการสัมภาษณ์เชิงลึก ผู้ให้ข้อมูลในการสัมภาษณ์ คือ กลุ่มที่ ๑ ลูกศิษย์ของพระธรรมธีรราชมหามุนี ๓ รูป และกลุ่มที่ ๒ ผู้ปฏิบัติวิปัสสนากรรมฐานที่วัดพระธาตุศรีจอมทองวรวิหาร หมู่ ๒ ตำบลบ้านหลวง อำเภอจอมทอง จังหวัดเชียงใหม่ จำนวน ๑๐ คน ผลการศึกษา พบว่า ๑. พระพุทธศาสนาถือว่าจิตเป็นประธาน คนจะดีหรือชั่วขึ้นอยู่กับคุณภาพจิตเป็นสำคัญ ดังนั้น จึงควรพัฒนาจิตให้มีคุณภาพอยู่เสมอโดยการปฏิบัติตามหลักไตรสิกขาหรือตามหลักอริยมรรคมีองค์ ๘ และหากกล่าวถึงวิธีการที่จะพัฒนาจิตใจก็ได้แก่การปฏิบัติตามหลักสติปัฏฐาน ๔ ซึ่งเป็นการใช้สติพิจารณากาย เวทนา จิต และธรรม เพื่อให้เข้าใจสรรพสิ่งตามความเป็นจริง ๒. หลักปฏิบัติวิปัสสนากรรมฐานเพื่อพัฒนาจิตใจตามแนวของพระธรรมธีรราชมหามุนี (โชดก ญาณสิทฺธิ) คือ การดำเนินตามหลักสติปัฏฐาน ๔ คือ การใช้สติพิจารณากาย เวทนา จิต และธรรม โดยการภาวนาว่ายุบหนอ-พองหนอประกอบ ซึ่งผลของการปฏิบัติที่เกิดจากการใช้สติพิจารณากาย (กายานุปัสสนา) ส่งผลให้มีสติรู้ลมหายใจเข้า-ออก และการเคลื่อนไหวร่างกาย หรืออิริยาบถต่าง ๆ ผลที่เกิดจากการใช้สติพิจารณาเวทนา (เวทนานุปัสสนา) ทำให้มีสติรู้ถึงเวทนา คือ ความรู้สึกที่เกิดขึ้น ไม่ว่าจะเป็นสุข ทุกข์ หรือไม่สุข ไม่ทุกข์ มีสติรู้การเกิด และดับของเวทนาทั้งหลาย ไม่ยึดมั่นถือมั่นในความรู้สึกต่าง ๆ ที่เกิดขึ้น ผลที่เกิดจากการใช้สติพิจารณาจิต (จิตตานุปัสสนา) ทำให้จิตผ่องใส มีความมั่นคงหนักแน่นยิ่งขึ้น และสุขภาพจิตที่ดี และผลที่เกิดจากการใช้สติพิจารณาสภาวธรรม (ธัมมานุปัสสนา) ทำให้เกิดการกำหนดรู้สรรพสิ่งว่าล้วนเป็นสภาวธรรม ไม่มีสัตว์ บุคคล ตัวตน เราหรือเขา ผลที่เกิดขึ้นจากการปฏิบัติตามแนวทางแห่งสติปัฏฐาน ๔ เพื่อพัฒนาคุณภาพจิตข้างต้นนี้ สามารถสรุปให้เด่นชัดใน ๒ ระดับ คือ ๑) ระดับโลกิยะ คือ อำนวยประโยชน์ต่อการดำเนินชีวิตประจำวัน เช่น ช่วยให้คลายเครียด มีบุคลิกภาพดี มีจิตใจผ่องใส สงบ เยือกเย็น ทำให้คิดอะไรได้รวดเร็วและถูกต้อง และ ๒) ระดับโลกุตตระ คือ หากปฏิบัติได้ก้าวหน้าไม่หยุดนิ่งก็สามารถบรรลุธรรมขั้นต่าง ๆ และอยู่เหนือโลก คือ มีจิตไม่หวั่นไหวตามโลกธรรม ๘ ไม่ว่าจะมีลาภ เสื่อมลาภ มียศ เสื่อมยศ มีสุข ทุกข์ มีสรรเสริญ หรือนินทา ก็ตาม

Abstract: This study aimed to 1) study the mental development according to Buddhism and 2) to study the mental development according to Vipassana Practice as prescribed by Phradhammadhiraratmahamunee (Chodok Yanasiddhi). It is a qualitative study along with indepth interviewing the two groups of informants, 1) three pupils of Phradhammadhiraratmahamunee, and 2) ten practitioners of Vipassana at Wat Phrathat srijomthong, Jomthong District, Chiang Mai. It is found that Buddhism maintains that the mind is forerunner of all things. Being a good or bad person depends on the quality of mind. Therefore, one should develop the mind by means of Tisikkha or the Noble Eightfold Path. A specific method to develop the mind is regarded ‘Satipatthana’ or the four foundations of mindfulness which mainly focuses on contemplation of the body, the feelings, the mind, and the mind-objects, as they really are. Vipassana Practice, according to Phradhammadhiraratmahamunee, is observing the four foundations of mindfulness by reciting ‘falling-rising’. As the results, one who follows the contemplation of the body is mindful in breathing in and out and motions. One who follows the contemplation of the feelings is mindful in emotions that happened or disappeared, be it happiness, suffering, or neutral, therefore, one is without any attachment in it. One who follows the contemplation of the mind has a clear, firm mind, and mental health. And one who follows the contemplation of the mind-objects can realize things as they really are, without the so called conceptions of an animal, a person, self, I or other. The aforementioned results can be concluded in two levels, 1) Lokiya level, it brings benefits to daily living such as reducing stress, good manner, clear, calm, cool mind that thinks things rapidly and correctly, and 2) Lokuttara level, if a practitioner proceeds in the training, he or she can achieve different levels of attainments and have a mind which is not shaken by any of the eight worldly conditions, i.e. gain, loss, fame, obscurity, happiness, pain, praise or blame.

มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย. สำนักหอสมุดและเทคโนโลยีสารสนเทศ

Address: พระนครศรีอยุธยา

Email: library@mcu.ac.th

Name: วันชัย พลเมืองดี

Role: อาจารย์ที่ปรึกษา

Name: พระครูศรีวรพินิจ

Role: อาจารย์ที่ปรึกษา

Created: 2560

Modified: 2562-09-25

Issued: 2562-09-25

วิทยานิพนธ์/Thesis

application/pdf

tha

DegreeName: พุทธศาสตรมหาบัณฑิต

Level: ปริญญาโท

Descipline: สาขาวิชาพระพุทธศาสนา

Grantor: มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย

©copyrights มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย

ลำดับที่.	ชื่อแฟ้มข้อมูล	ขนาดแฟ้มข้อมูล	จำนวนเข้าถึง	วัน-เวลาเข้าถึงล่าสุด
1	MCU600202170.pdf	2.8 MB	26	2022-03-08 16:19:31

ใช้เวลา

0.02894 วินาที