การเผยแผ่พระพุทธศาสนาผ่านวรรณกรรมท้องถิ่นเรื่อง พระเจ้าห้าพระองค์: กรณีศึกษาวัดพระยอดขุนพลเวียงกาหลง จังหวัดเชียงราย

The Dissemination of Buddhism through Myth of the FiveBuddhas: A Case Study of WatPhraYod KhunphonWiang Kalong, Chiang Rai

Name: ชนาภัทร์ วงศ์โรจนภรณ์

keyword: พระพุทธศาสนา

; วรรณกรรมท้องถิ่น

Abstract: ดุษฎีนิพนธ์เล่มนี้มีวัตถุประสงค์ ๓ ประการ คือ ๑. เพื่อศึกษาความเชื่อพระเจ้า ๕ พระองค์ในคัมภีร์พระพุทธศาสนาและสังคมไทย๒. เพื่อศึกษาความเชื่อพระเจ้า ๕ พระองค์ในวัดพระยอดขุนพล เวียงกาหลง จังหวัดเชียงราย และ ๓. เพื่อศึกษาการเผยแผ่พระพุทธศาสนาผ่านวรรณกรรมท้องถิ่นเรื่องพระเจ้าห้าพระองค์ของวัดพระยอดขุนพลเวียงกาหลงจังหวัดเชียงรายเป็นการวิจัยเชิงคุณภาพ ประกอบด้วยการวิจัยเชิงคุณภาพภาคเอกสาร (Documentary Research) และการวิจัยเชิงคุณภาพภาคสนามเป็นการสัมภาษณ์เชิงลึก (In-depth interview) ผลการวิจัยพบว่า พระเจ้า ๕ พระองค์ หมายถึงพระพุทธเจ้า ๕ พระองค์ในภัททกัป คือพระกกุกสันธพุทธเจ้า พระโกนาคมนพุทธเจ้า พระกัสสปพุทธเจ้า พระโคตมพุทธเจ้า และพระศรีอาริยเมตไตรยพุทธเจ้า ปรากฏในคัมภีร์พระพุทธศาสนาชั้นปฐมภูมิและทุติยภูมิ แสดงการมีอยู่จริงของพระพุทธเจ้าทั้งหลายรวมทั้งพระพุทธเจ้า ๕ พระองค์ สังคมไทยรับรู้เรื่องชุดพระพุทธเจ้า ๕ พระองค์มากกว่าพระพุทธเจ้าชุดอื่น ๆ มีเป็นวรรณกรรมและตำนานพื้นบ้านที่เรียกชื่อหลากหลายในภูมิภาคต่าง ๆ ใน ๒ ลักษณะ คือพระพุทธเจ้าในคัมภีร์พระพุทธศาสนา และพระพุทธเจ้าในตำนานพื้นบ้านมี ๓ ลักษณะย่อย คือแบบพระเจ้า ๕ พระองค์ แบบแม่กาเผือก และแบบผสมระหว่างแบบแม่กาเผือกกับแบบพระเจ้า ๕ พระองค์ในล้านนามีความเชื่อเรื่องพระเจ้า ๕ พระองค์เช่นเดียวกับภูมิภาคอื่น ๆ จะแตกต่างกันในส่วนพระพุทธเจ้าในตำนานพื้นบ้าน จะมีเพียง ๒ ลักษณะย่อย คือแบบแม่กาเผือก และแบบผสมระหว่างแบบแม่กาเผือกกับแบบพระเจ้า ๕ พระองค์ความเชื่อดังกล่าวถูกถ่ายทอดผ่านงานด้านวรรณกรรม/นิทานพื้นบ้านด้านพุทธศิลปะ ด้านวัฒนธรรมประเพณี และด้านความเชื่อทางศาสนา วัดพระยอดขุนพลเวียงกาหลง จังหวัดเชียงราย ตั้งอยู่ในพื้นที่เมืองโบราณเวียงกาหลงที่มีภูมินามสัมพันธ์กับตำนานแม่กาเผือกผู้เกี่ยวข้องกับวัดมีความเชื่อว่าเมืองโบราณเวียงกาหลงเป็นดินแดนพุทธภูมิ และแม่กาเผือกและพระเจ้า ๕ พระองค์มีจริงตามตำนานพื้นบ้านแบบแม่กาเผือกและพระเจ้า ๕ พระองค์ ซึ่งมีคติธรรมเรื่องความกตัญญูกตเวทิตา หลักไตรสิกขา หลักพรหมวิหาร และการบำเพ็ญบารมีพระโพธิสัตว์ สอดคล้องกับความเชื่อของชาวล้านนาเรื่องกรรมและนิพพาน เทวดาพุทธ และเรื่องอานิสงส์ วัดพระยอดขุนพลเวียงกาหลงนำวรรณกรรมท้องถิ่นเรื่องพระเจ้าห้าพระองค์เป็นสื่อเผยแผ่พระพุทธศาสนา โดยมีปัจจัยนำเข้า ๖ ข้อ ได้แก่ ๑) ด้านศรัทธาและความเชื่อของผู้ริเริ่ม ๒) ประวัติศาสตร์เมืองหรือที่ตั้ง ๓) คัมภีร์พระพุทธศาสนาและตำนานพื้นบ้าน ๔) วิถีชีวิตและวัฒนธรรมของชุมชน ๕) ประเพณีและวัฒนธรรมท้องถิ่น และ ๖) เป้าหมายหลัก มีกระบวนการและผลผลิตสื่อเผยแผ่พระพุทธศาสนา ๖ ข้อ ได้แก่ ๑) การสร้างเรื่องเล่าให้เป็นเรื่องราว เกิดสื่อสัญลักษณ์และคำสอนที่เกี่ยวกับตำนาน ๒) จัดภูมิสถาปัตยกรรมที่สอดคล้องและกลมกลืน เกิดเป็นเมืองวัฒนธรรมเวียงกาหลง๓) ปฏิรูปคำสอนให้เข้าใจง่าย กระชับ เข้าใจตรงกันได้เป็นคำว่า กตัญญู เมตตา เสียสละ ๔) สร้างธรรมิกสังคม (วิถีธรรม วิถีกินอยู่และวิถีร่วม) ด้วยการมีโรงเรียน โรงทาน โรงงานและโรงธรรม ๕) ผสานกิจกรรมรวมวัฒนธรรมท้องถิ่นเข้ากับคำสอน เป็นวันประทีปธรรม และ ๖) สร้างจุดหมายร่วมเพื่อกระตุ้นและให้กำลังใจกับผู้ปฏิบัติธรรม กำหนดรูปแบบการดำเนินชีวิตชัดเจนเป็นหมู่บ้านศีล ๕ (สังคมอุดมศีล)ผลลัพธ์ที่ได้คือ ๑) ทำให้มีความรู้ความเข้าใจเรื่องพระพุทธเจ้ามากขึ้น ๒) ได้แนวทางการเผยแผ่พระพุทธศาสนาใหม่ ๓) ได้ยกระดับคุณภาพชีวิตของผู้ปฏิบัติและ ๔) สร้างเสริมสังคมสันติสุข งานวิจัยนี้ได้องค์ความรู้การเผยแผ่พระพุทธศาสนาแบบWEE-KALONG MODEL เพื่อเป็นแนวทางให้กับวัดอื่น ๆ นำไปประยุกต์ใช้ตามความเหมาะสมต่อไป

Abstract: This dissertation entitled ‘The Dissemination of Buddhism through Myth of the Five Buddhas: A Case Study of WatPhraYodKhunphonWiang Kalong, Chiang Rai’ has three objectives: 1) to study the belief of five Buddhas in Buddhist scriptures and Thai society, 2) to study the belief of five Buddhas in WatPhraYodKhunphonWiang Kalong, Chiang Rai provinceand 3) to study the dissemination of Buddhism through Myth of the Five Buddhas in WatPhraYodKhunphonWiang Kalong, Chiang Rai province. This is a qualitative research done by documentary studies and in-depth interview. In the research, it was found that five Buddha basically refer to five Buddhas in this Bhaddakappa: Kakusandha, Konãgamana, Kassapa, Gotamaand Sriãriyametteyya. The real existence of the mentioned five Buddhas appeared in both primary and secondary Buddhist scriptures. It is believed that Thai society comes to know five Buddhas more than other Buddhas through various folk literatures which are available in different regions by means of two dimensions: the Buddha in the Buddhist scriptures and in Buddhist legendary tales. In this matter, three sub-aspects were found that five Buddhas in the form of albinistic crow and an albinistic crow mixing with form of five Buddhas. In Lanna, this belief prevails like other regions but it is a bit of change in its form; an albinistic crow and a mixed form of an albinistic crow with five Buddhas. The aforesaid belief is somehow transferred into literature/folktale the Buddhist arts, culture, and Buddhist belief. Geographically speaking, WatPhraYodKhunphonWiang Kalong is located in the area of ancient city named Wiang Kalong whereby its geographical name was associate with the myth of an albinistic crow whose relationship was linked to the temple. It was believed that this ancient city used to be the Buddha’s land and thereby providing the myth of the albinistic crow and five Buddhas. With respect to this story, some virtues, gratitude, threefold training, sublime states of mind and Bodhisattva’s cultivation of perfections were found in accordance with Lanna’s belief on the law of Kamma, Nibbãna, Deva and benefit respectively. As far as the story goes, the regional literature on five Buddhas has been introduced and used by WatPhraYodKhunphonWiang Kalong as the media to promulgate Buddhism wherein six factors were made: 1) initiators’ faith and belief, 2) city’s history of location, 3) Buddhist scriptures and folktales, 4) ways of life and community’s culture, 5) regional tradition and custom, and 6) the ultimate goal. In these ways, the process and production of media were purposely created to propagate Buddhism as follows: 1) the creation of tale by which the symbol and teaching are mythologized, 2) landscape architecture is beautifully and suitably arranged in accordance with nature where the Wiang Kalong’s culture is born, 3) simplification of teachings in a concise and straight manner through the words, Kataññũ, Mettãand Cãca is made, 4) Dhammic society is created through establishment of school, donation hall, factory and Dhamma hall, 5) teachings are assimilated by regional culture where the light of Dhamma day is provided, and 6) the mutual goal is made to motivate and encourage those practitioners of Dhamma by means of fixation of its formation in living life where five precepts based society is established. As a result, the following benefits were gained: 1) it leads to more understanding of Buddhas’ stories, 2) the new guidelines to promulgate Buddhism are created, 3) the practitioners’ quality of life is escalated, and 4) peaceful society is thereby made. In this research, new body of knowledge concerning with the propagation of Buddhism was formed as WEE-KALONG MODEL, this could be utilized as the alternative guideline for other temples while applying the mentioned knowledge into their practices.

มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย. สำนักหอสมุดและเทคโนโลยีสารสนเทศ

Address: จังหวัดพระนครศรีอยุธยา

Email: library@mcu.ac.th

Name: พระราชปริยัติมุนี (เทียบ สิริญาโณ)

Role: อาจารย์ที่ปรึกษา

Name: บรรจบ บรรณรุจิ

Role: อาจารย์ที่ปรึกษา

Created: 2561

Modified: 2563-07-16

Issued: 2562-07-28

วิทยานิพนธ์/Thesis

application/pdf

tha

DegreeName: พุทธศาสตรดุษฎีบัณฑิต (พระพุทธศาสนา)

Level: ปริญญาเอก

Descipline: สาขาวิชาพระพุทธศาสนา

Grantor: มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย

©copyrights มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย

ลำดับที่.	ชื่อแฟ้มข้อมูล	ขนาดแฟ้มข้อมูล	จำนวนเข้าถึง	วัน-เวลาเข้าถึงล่าสุด
1	MCU62010258.pdf	17.04 MB	78	2025-12-05 11:40:28

ใช้เวลา

0.035836 วินาที