รูปแบบการบรรลุธรรมในพระพุทธศาสนาเถรวาท

Model of the Enlightenment in Theravada ฺBuddhism

Name: จุฑาภัค หริรักษ์ธำรง

keyword: การบรรลุธรรม

; พระพุทธศาสนา

Abstract: ดุษฎีนิพนธ์นี้มีวัตถุประสงค์ของการวิจัย ๓ ประการ คือ๑) เพื่อศึกษาความหมาย ลักษณะ และประเภทคำสอนที่เกี่ยวข้องกับการบรรลุธรรมในพระพุทธศาสนาเถรวาท ๒) เพื่อศึกษากระบวนการบรรลุธรรมในพระพุทธศาสนาเถรวาท ๓) เพื่อวิเคราะห์รูปแบบการบรรลุธรรมในพระพุทธศาสนาเถรวาทโดยเป็นการศึกษาเชิงคุณภาพ (Qualitative Research) โดยเน้นการวิจัยเชิงเอกสาร(Documentary Research) ผลของการวิจัยพบว่าการบรรลุธรรมในพระพุทธศาสนาเถรวาท หมายถึง การบรรลุโลกุตตรธรรม ๙ ประการอย่างใดอย่างหนึ่ง เป็นการเปลี่ยนสภาวะของปุถุชนเป็นอริยบุคคลขั้นใดขั้นหนึ่งและละกิเลสได้ตามกำลังของมรรคนั้นๆ ลักษณะของการบรรลุธรรมในพระพุทธศาสนาเถรวาทมีความเกี่ยวข้องกับสังโยชน์ในแง่มุมต่างๆ ส่วนประเภทคำสอนของการบรรลุธรรมในพระพุทธศาสนาเถรวาท หมายเอา โพธิปักขิยธรรม ๓๗ ประการ ซึ่งเป็นหลักปฏิบัติที่มีจุดมุ่งหมายนำไปสู่การบรรลุธรรมมี ๗ หมวด ได้แก่ สติปัฏฐาน ๔ สัมมัปปธาน ๔ อิทธิบาท ๔ อินทรีย์ ๕ พละ ๕ โพชฌงค์ ๗ และอริยมรรคมีองค์ ๘ กระบวนการปฏิบัติเพื่อการบรรลุธรรม มี ๔ วิธี คือ การเจริญวิปัสสนามีสมถะนำหน้า การเจริญสมถะมีวิปัสสนานำหน้า การเจริญสมถะและวิปัสสนาคู่กันไป และการเจริญธรรมเมื่อจิตถูกอุทธัจจะในธรรมกั้นไว้ ส่วนวิธีทำให้เกิดปัญญาเพื่อการบรรลุมรรคผล นิพพานในพระพุทธศาสนานั้น ต้องปฏิบัติธรรมจนหมดจดจากกิเลส เป็นอริยบุคคลผู้เข้าใจในไตรลักษณ์ และปฏิบัติภาวนาเพื่ออบรมกาย ใจ และปัญญาอันเป็นที่ตั้งแห่งสมถะและวิปัสสนาภาวนา โดยการเจริญสลับกันหรือเจริญคู่กันไป เพื่อฝึกจิตให้เกิดปัญญา เกิดความรู้แจ้งในรูปนามที่เป็นสภาวธรรม เห็นแจ้งชัดในรูปนามหรือขันธ์ ๕ ว่าไม่เที่ยง เป็นทุกข์และเป็นอนัตตา ถือเป็นการภาวนาปัญญาที่ทำให้จิตของผู้ปฏิบัติพ้นจากทุกข์ทั้งปวง และมุ่งสู่ความสงบที่เป็นโลกุตตระอันมีนิพพานเป็นจุดหมายสูงสุดในพระพุทธศาสนา ซึ่งมีตัวอย่างการบรรลุธรรมในพระพุทธศาสนาเถรวาท ได้แก่ พระโสดาบัน พระสกทาคามี พระอนาคามี และพระอรหันต์ รูปแบบการบรรลุธรรมในพระพุทธศาสนาเถรวาท สามารถสร้างรูปแบบตามองค์ความรู้ที่ได้ “FRIEND Model” มี ๖ องค์ประกอบ ได้แก่ F = Follow the Dharmaคือ การท่องบ่นสายธารธรรมเพื่อการจำได้หมายรู้,R = Readily Listen Dharma คือ การฟังอย่างลึกซึ้งหรือการฟังอย่างตั้งใจ,I = Idealize Dharma คือ การตรึกธรรมหรือการไตร่ตรองธรรมที่ได้ยินได้ฟังมา,E = Educate Dharma for Mindfulness คือ การศึกษาการเจริญสติปัฏฐานหรือตั้งสติกำหนดกาย เวทนา จิต ธรรม, N = Narrate Dharma คือ การแสดงธรรมที่ตนได้ยินได้ฟังมาแก่ผู้อื่นอีกครั้งหนึ่ง และ D = Dharma of Buddhaคือ ธรรมของพระพุทธเจ้าที่เกื้อกูลแก่การเข้าใจไตรลักษณ์ที่ประกอบด้วย อนิจจัง ทุกขัง อนัตตา

Abstract: This dissertation entitled “A Model of the Enlightenment in Theravada ฺBuddhism” comprises of three objectives: namely, (1) to study the meaning, characteristics and teaching types concerning to the Enlightenment (2) to study the enlightenment procedures in Theravada Buddhism (3) to analyze model of the Enlightenment in terms of Qualitative Research emphasized on Documentary Research. It was found that the Enlightenment in Theravada ฺBuddhism meant the enlightenment in either Lokuttaradhamma of the nine superabundant states or one of them. Additionally, the conditional changes of worldly persons or ordinary men have turned out to be another one stage of the noble or holy persons; then, excluded from defilement and desires in consistence with the such power of the Noble Path. The characteristics of the enlightenment in Theravada Buddhism are mutually related to the Saṁyojana in many aspects. However, types of the enlightenment teaching in Theravada Buddhism have meant the Bodhipakkhiya-dharma the thirty-seven qualities as the practical processes aiming at the last aim of the enlightenment comprised of seven categories; namely, the four Satipaṭṭhāna, the four Sammappadhāna, the four Paths of Iddhipāda, the five Indriya, the five of Bala (powers or strength), sense-faculties, the seven of Bojjħaṅga (Constituents or Factors of Enlightenment, as well as (Ariyamagga) the Noble Eightfold Path. The practical procedures for the Enlightenment consisted of four techniques; explicitly, Vipassaana development preceded by Concentration, Concentration development led by Vipassana, concurrently simultaneous Concentration & Vipassana with Dharma development while mind obstructed by Uddhacca - restlessness within Dharma. Nonetheless, the way producing wisdom - endeavored by the achievement of Magga through Nirvana in Buddhism, it is necessary to practice Dharma until being purified thoroughly from any defilements via the Holy persons, understood in Tilakkhana - the Three Characteristics, inclusively, Bhāvanā in order to train the physical body, mind and wisdom as bases for concentration and Vipassana development. In the mean time, alternately or concurrently developed for mind training to produce wisdom, enlightened in Nàma-Rūpa as the Dharma conditions, therefore, one would have sighted in the five aggregates become impermanent, suffered, and Anattà - non-self or non-ego. It has considered that those were the intellectual trainings for wisdom producing the practitioner’s mind liberated from all suffering, straightforward for superabundant peace, where Nirvana as the ultimate goal in Buddhism. The samples of the enlightenment in Theravada Buddhism comprise of Sotāpanna - a Stream-Enterer, Sakadāgāmī - the Once-Returner, Anāgāmī - a Never-Returner, and then Arahanta - an Arahant. A model of Enlightenment in Theravada Buddhism has been enabling to construct the replica or models, according to the accomplished Holistic Knowledge - “FRIEND Model” – in terms of six components; that is - F = Follow the Dharma, (recital dharma streams for recognition) R = Readily Listen Dharma, (deeply listened or great attentions) I = Idealize Dharma, (Dharma meditation or thinking over heard and listened) E = Educate Dharma for Mindfulness, (Studying either Satipaṭṭhāna - the four Foundations of Mindfulness, or composed Sati on body, feeling, mind, and Dharma, N = Narrate Dharma (Dharma presentation heard or listened from other once more), as well as D = Dharma of Buddha - assisted for better understanding in Tilakkhāṅa - the Three Characteristics: (Aniccatā) impermanence, (Dukkhatā) the state of being subject to suffering, (Anattatā) soullessness.

มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย. สำนักหอสมุดและเทคโนโลยีสารสนเทศ

Address: พระนครศรีอยุธยา

Email: library@mcu.ac.th

Name: พระครูโกศลศาสนบัณฑิต

Role: อาจารย์ที่ปรึกษา

Name: ประเวศ อินทองปาน

Role: อาจารย์ที่ปรึกษา

Created: 2561

Modified: 2562-05-20

Issued: 2562-05-20

วิทยานิพนธ์/Thesis

application/pdf

tha

DegreeName: พุทธศาสตรดุษฎีบัณฑิต (พระพุทธศาสนา)

Level: ปริญญาเอก

Descipline: สาขาวิชาพระพุทธศาสนา

Grantor: มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย

©copyrights มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย

ลำดับที่.	ชื่อแฟ้มข้อมูล	ขนาดแฟ้มข้อมูล	จำนวนเข้าถึง	วัน-เวลาเข้าถึงล่าสุด
1	62MCU620102020.pdf	1.2 MB	36	2026-01-10 15:32:05

ใช้เวลา

0.031551 วินาที