สตรีฐานะมารดาตามหลักคำสอนของพระพุทธศาสนาในสังคมไทยปัจจุบัน

Woman as Mother in Accordance with the Buddhist Doctrine in the Current Thai Society

Name: มณีรัตน์ อุดม

keyword: หลักคำสอนมารดา

; พระพุทธศาสนา

; มารดา

; สตรี

Abstract: ดุษฎีนิพนธ์เรื่องนี้มีวัตถุประสงค์ ๓ ประการคือ ๑) เพื่อศึกษาสตรีฐานะมารดาในคัมภีร์พระพุทธศาสนา ๒) เพื่อศึกษาสตรีฐานะมารดาในสังคมปัจจุบัน ๓) เพื่อเสนอรูปแบบของสตรีฐานะมารดาที่พึงประสงค์ในสังคมไทยปัจจุบันตามหลักคำสอนของพระพุทธศาสนา ดุษฎีนิพนธ์นี้เป็นการวิจัยแบบคุณภาพ ด้วยการศึกษาข้อมูลจาก เอกสารหลักคือพระไตรปิฎก เอกสารรองคือ อรรถกถาธรรมบท รวมทั้งเอกสารอื่น ๆ ทางพระพุทธศาสนา งานวิจัยที่เกี่ยวข้องและข้อมูลจากภาคสนามโดยใช้วิธีการสัมภาษณ์เชิงลึกแล้วรวบรวม เรียบเรียงและนำเสนอผลการวิจัยด้วยการวิเคราะห์เชิงพรรณนา ผลการศึกษาพบว่า สตรีฐานะมารดาในคัมภีร์พระพุทธศาสนา ได้แก่ หญิงผู้ให้กำเนิดบุตรเมื่อให้กำเนิดบุตรแล้วได้ชื่อว่ามารดา(มาตา) และมารดา (รวมเอาบิดาด้วย) ได้ชื่อว่า ทิศเบื้องหน้าเพราะเป็นผู้มีอุปการะแก่บุตรมาก่อน คือท่านผู้อนุเคราะห์แก่บุตร ๕ ประการคือ ๑) ห้ามปรามจากความชั่ว ๒) ให้ตั้งอยู่ในความดี ๓) ให้ศึกษาศิลปวิทยา ๔) หาคู่ครองที่เหมาะสมให้ ๕) มอบทรัพย์สมบัติให้ในโอกาสอันสมควร หากกล่าวถึงบทบาทที่มีต่อบุตรมี ๒ บทบาทคือ บทบาททางธรรม เป็นการห้ามปรามจากความประพฤติชั่วทางกาย วาจา และใจ นอกจากนี้ยังมีการปลูกฝังคุณธรรมจริยธรรมแก่บุตร และบทบาททางโลกเป็นการให้ศึกษาศิลปะวิทยาการต่าง ๆ หาคู่ครองที่เหมาะสม มอบทรัพย์สมบัติในโอกาสอันควร ซึ่งเป็นการให้บุตรมีวิชาความรู้และสามารถดำเนินชีวิตเป็นสัมมาชีวะ ติดตัวไปจนกว่าจะสิ้นชีวิต สตรีฐานะมารดาในสังคมไทยปัจจุบัน สตรีหมายถึง ผู้หญิง,เพศหญิง,สตรีเพศ ที่มีความสำคัญที่จะนำพาครอบครัว สังคม ประเทศชาติไปสู่การพัฒนาที่มีความสุข ปราศจากปัญหา บทบาทของสตรีในสังคมไทย ได้แก่ ๑) ความเป็นแม่ ๒) ความเป็นแม่บ้าน ๓) ความมีเอกลักษณ์ของกุลสตรีไทย และ4) ความใฝ่ฝึกฝนสู่ความเป็นภาวิตชน ส่วนบทบาทของสตรีฐานะมารดา ได้แก่ ๑)บทบาทด้านการอบรมเลี้ยงดูบุตร ๒) บทบาทด้านการแก้ปัญหา ๓) บทบาทด้านการหาเลี้ยงครอบครัว และ ๔) บทบาทด้านการเป็นแบบอย่างทางสังคม นอกจากนี้ยังพบปัญหาที่เกิดจากสตรีฐานะมารดาในสังคมไทยปัจจุบัน ได้แก่ ๑) ปัญหาเกิดจากความเครียดทางอารมณ์ ๒) ปัญหาที่เกิดจากการคลอดบุตรซึ่งปราศจากความช่วยเหลือจากทางการแพทย์ ๓) ปัญหาการตั้งครรภ์ที่ไม่พร้อม ๔) ปัญหาความยากจน รูปแบบของสตรีฐานะมารดาที่พึงประสงค์ตามหลักคำสอนพระพุทธศาสนาในสังคมไทยปัจจุบันมารดาในปัจจุบันคือบุคคลที่สำคัญที่สุดที่จะปลูกฝัง แนวคิด เจตคติและค่านิยม เกี่ยวกับบทบาทของมารดาให้แก่คนทั้งโลก เพราะมารดาทั้งโลกเป็นผู้อบรมสอนซึ่งจะเป็นพลเมืองของโลกปัจจุบันและอนาคตต่อไป มารดาทั้งหลายจะต้องเริ่มบทบาทในการพัฒนาและปฏิรูปการอบรมสั่งสอนลูกเพื่อปลูกฝังเจตคติให้สอดคล้องกับสภาพสังคมในปัจจุบัน จากการสัมภาษณ์แม่ดีเด่นปี พ.ศ. ๒๕๖๐ ทั้ง ๒๐ คนที่อยู่ในเขตเทศบาลและนอกเขตเทศบาลของจังหวัดขอนแก่น ทุกคนมีรูปแบบการอบรมสั่งสอนบุตรตามหลักพระพุทธศาสนาคือ ใช้หลักทิศ ๖ หลักพรหมวิหาร ๔สังคหวัตถุ ๔ และยังพบว่า มารดาบางคนมีการอบรมสั่งสอนบุตรโดยมีศีลห้าเป็นหลักธรรมด้วย กล่าวได้ว่าเป็นรูปแบบที่พึงประสงค์ สามารถนำไปเป็นแบบอย่างที่ดี แม้ว่าบางคนจะทำงานแต่ก็ไม่ปล่อยปละละเลยหน้าที่ ส่วนบุตรของแต่ละครอบครัวก็ประสบความสำเร็จ เรียนจบ ทำงานในตำแหน่งที่ดีตามความคาดหวัง ทำให้มารดาเกิดความสุข บุตรมีความเข้มแข็งและเป็นคนดีของสังคม ดังนั้นบทบาทและหน้าที่ของมารดามีส่วนสำคัญเป็นอย่างมากในการที่จะแก้ไขปัญหาที่เกิดขึ้นในสังคมไทยปัจจุบัน

Abstract: The purposes of this dissertation are: 1) to study a woman as a mother in the Buddhist doctrine;2) to study a woman as a mother in the current society; 3) to present a model of woman as a mother in accordance with the Buddhist doctrine in the current Thai society. This dissertation is qualitative research. The main research document is the Buddhist doctrine, and the secondary research document is Dhammapada Commentary. Moreover, the documents related to Buddhism are included as the data source. The related research and the field data are from in-depth interviews, which are collected, edited and presented into the results of descriptive and analytical research. It is found that the status of mother in the Buddhist doctrine is a mother who is pregnant and gives birth, and they are called “Mata”. Manda and Pida, who support their children, are the direction in front. They help their children in five ways, which are 1) keeping them back from evil 2) training them in virtue 3) teaching them arts and sciences 4) arranging for marriage with a suitable husband or wife and 5) handing over their inheritance to their children in due time. Therefore, their roles are divided into two ways. The first way is the dhamma role. They forbid their children from doing bad things in body, speech and mind, and cultivate good moral traits to their children. The second way is the secular role. They teach their children arts and sciences, arrange a suitable wife or husband for their children and hand over the inheritance at the proper time. Consequently, the children use their own knowledge to have right livelihood until the end of their life. A woman as a mother in the current Thai society refers to woman, feminine and female sex. They have an important role to guide their family, society and country to the development with happiness and without any problems. The roles of woman in Thai society consist of 1) maternity 2) housewife 3) the traits of Thai noble lady and 4) a grown and civilized lady. In addition, the roles of mother in Thai society include 1) a moral trainer to a child 2) a problem solver 3) a breadwinner and 4) a good example in society. On the other hand, some Thai women as mothers in the current Thai society face many problems, which are 1) the problems of emotional stress 2) childbearing without medical care 3) unplanned pregnancy and 4) poverty. A model of woman as a mother in accordance with the Buddhist doctrine is the best model as mother to teach and train the moral concepts and values to all mothers around the world. The roles of mother are responsible for teaching many good things to all citizens around the world. They should have an important role to develop and reform the cultivation, which are suitable for the current state of society. According to the interviews of outstanding mothers in 2017, there are 20 outstanding mothers, who live in non-municipal and municipal area in Khon Kaen Municipality. Theyteach and train their children by the principles of Buddhismincluding 1) the principles of six directions, 2) four sublime states of mind and 3) bases of social solidarity; bases of sympathy; acts of doing favors; principles of service; virtues making for group integration and leadership. Moreover, it is found that some mothers train their children by the five precepts. This is the good example and model. Some of them must earn a living, but they have never abandoned their duty. Each child in a sample family is successful in life. They graduate and get a good job as their family expects. People who are good children and make their mother happy can develop the society. Conclusively, the roles and duty of mother are one of the important parts to solve the problems in the current Thai society.

มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย. สำนักหอสมุดและเทคโนโลยีสารสนเทศ

Address: อยุธยา

Email: library@mcu.ac.th

Name: โสวิทย์ บำรุงภักดิ์

Role: อาจารย์ที่ปรึกษา

Name: พระมหาดาวสยาม วชิรปญฺโญ

Role: อาจารย์ที่ปรึกษา

Created: 2560

Modified: 2561-11-27

Issued: 2561-10-02

วิทยานิพนธ์/Thesis

application/pdf

tha

DegreeName: พุทธศาสตรดุษฎีบัณฑิต (พระพุทธศาสนา)

Level: ปริญญาเอก

Descipline: สาขาวิชาพระพุทธศาสนา

Grantor: มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย

©copyrights มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย

ลำดับที่.	ชื่อแฟ้มข้อมูล	ขนาดแฟ้มข้อมูล	จำนวนเข้าถึง	วัน-เวลาเข้าถึงล่าสุด
1	58MCU620102015.pdf	366.53 KB	30	2025-02-27 16:49:53

ใช้เวลา

0.030747 วินาที