การประดิษฐ์ศิราภรณ์ประดับศีรษะนางอัปสราจากภาพจำหลักปราสาทขอม

The Inventory of Apsara's head ornaments from create stone images in Khmer sanctuaries

Name: สมหมาย มุ่งศิลธรรม

Address: 193 หมู่ที่ 2 ตำบลห้วยแถลง อำเภอห้วยแถลง จังหวัดนครราชสีมา 30240

keyword: อัปสรา

Classification :.DDC: 747.5

; ปราสาทนครวัด

Abstract: การศึกษาวิจัยเรื่อง การประดิษฐ์ศิราภรณ์ประดับศีรษะนางอัปสราจากภาพจำหลักปราสาทขอม มีวัตถุประสงค์เพื่อเพื่อศึกษาศิราภรณ์ประดับศีรษะนางอัปสราจากภาพจำหลักปราสาทขอมไทยและกัมพูชา และพัฒนาเป็นศิราภรณ์ประดับศีรษะนางอัปสรา ขอบเขตพื้นที่และประชากรที่ศึกษาคือ ภาพจำหลักนาง อัปสราที่ปราสาทศีขรภูมิ อำเภอศีขรภูมิ จังหวัดสุรินทร์ ประเทศไทย และปราสาทนครวัด ประเทศกัมพูชา ผู้วิจัยใช้ระเบียบวิธีวิจัยและพัฒนาโดยใช้เทคนิคการเก็บข้อมูลเชิงคุณภาพ และนำเสนอข้อมูลโดยการพรรณนาวิเคราะห์ ผลการศึกษา พบว่า นางอัปสราบนเสาติดกับผนังประตูทางเข้าปรางค์ประธานปราสาทศีขรภูมิทั้งสององค์นั้นมีฝีมือการแกะสลักละเอียดประณีตมาก บนศีรษะของนางอัปสราจะมีศิราภรณ์ประดับศีรษะ สำหรับลวดลาย รูปทรงของศิราภรณ์ประดับศีรษะนางอัปสรานั้น ด้านล่างของศิราภรณ์เป็นกรอบกระบังทรงโค้งแกะสลักลวดลายสวยงาม ถัดขึ้นไปเป็นดอกฉัตรพระอินทร์ประดับอยู่สี่ทิศ ด้านบนสุดเป็นยอดของศิราภรณ์มีลักษณะเป็นแผ่นสามเหลี่ยมแกะสลักลวดลาย และมีลวดลายใบไม้ทรงโค้งดูมีความอ่อนช้อยพริ้วไหวประดับด้านข้างซ้ายและขวา ส่วนความหมายไม่ปรากฏแน่ชัด ส่วนภาพจำหลักนางอัปสราที่ปราสาทนครวัด ประเทศกัมพูชานั้นมีรูปแกะสลักนางอัปสราปรากฏอยู่ถึง 1,800 นาง ที่ทั้งหมดมีลักษณะเครื่องแต่งกาย และศิราภรณ์ประดับศีรษะแทบไม่ซ้ำกันเลย ในการประดิษฐ์ศิราภรณ์ประดับศีรษะนางอัปสราจากภาพจำหลักปราสาทขอม มีการกำหนดความคิดหลัก คือ ใช้สวมใส่ในการแสดงบนเวที รูปแบบของศิราภรณ์ประดับศีรษะนางอัปสรา อาศัยเอกลักษณ์หรือลักษณะเด่นด้านความหมาย ลวดลาย รูปทรง วัสดุที่ใช้ วิธีการประดิษฐ์ซึ่งเป็นเอกลักษณ์ของขอม ด้านความหมายของลวดลายที่ปรากฏบนศิราภรณ์ที่เห็นเด่น ๆ คือ เพื่อใช้สวมใส่ให้เกิดความสวยงาม หากมองให้ลึกลงไป ลายดอกฉัตรพระอินทร์ก็อาจจะหมายถึง การบูชาเทพ สิ่งศักดิ์สิทธิ์ของชาวเขมร คือ พระอินทร์ตามชื่อดอกไม้ ส่วนฉัตรบนศิราภรณ์ก็หมายถึง เครื่องสูงสำหรับ แขวน ปัก ตั้ง หรือเชิญเข้ากระบวนแห่เพื่อเป็นเกียรติยศ ฉัตรมีรูปร่างคล้ายร่มที่ซ้อนกันเป็นชั้น ๆ ฉัตรถือเป็นของสูง เปรียบเสมือนสวรรค์ซึ่งเป็นศูนย์รวมจักรวาล ใช้ในการบูชาองค์เทพเจ้าเช่นกัน ด้านลวดลายเห็นว่าให้ความรู้สึกสวยงาม น่าสนใจ อลังการ ด้านการออกแบบรูปทรงศิราภรณ์แต่ละอัน มีลวดลายที่แปลกใหม่ มีความคิดริเริ่มสร้างสรรค์ สวยงาม สร้างความประทับใจให้กับผู้ที่ได้พบเห็นด้านวัสดุใช้วัสดุที่หาได้ง่ายแต่ทนทาน เช่น ปะเก็น ด้านวิธีการ มีวิธีการประดิษฐ์ โดยรักษารูปแบบของเดิมที่ปรากฏบนปราสาทขอม สื่อถึงอัตลักษณ์ของชาติพันธุ์เขมร มีความงดงาม แสดงถึงการประดิษฐ์ศิราภรณ์อย่างพิถีพิถัน วิจิตรบรรจง เพื่อสร้างสรรค์ผลงานออกมาให้ดีที่สุด ในการประดิษฐ์ศิราภรณ์ประดับศีรษะได้ประดิษฐ์ศิราภรณ์ 2 แบบ คือ สำหรับตัวแสดงตัวเอก และตัวแสดงตัวรองในแต่ละแบบมีความหมายเชิงปรัชญาในการประดิษฐ์ศิราภรณ์นางอัปสราจากภาพจำหลักปราสาทขอม The objective of this qualitative research were to conduct a study of head ornaments of Apsaras found on the carved-stone images in the khmer sanctuaries of Thailand and Cambodia in order to invent and develop a head ornament of Apsara for performing. The carved-stone images of Apsaras found at prasat Sikhoraphum in Sikhoraphum district, Surin province, Thailand, and at Angor wat in Cambodia were selected for this study. The collected data were presented through a descriptive analytical technique. The study found that there are two meticulous carved-stone images of Apsaras wearing head ornaments on the pillars closed to the wall of the Principal Tower’s entry at Prasat Sikhoraphum. According to the patterns and styles of the head ornaments fond at Prasat Sikhoraphum, the lower part of it is like a headdress adomed with beautiful and delicate motifs. Up from the lower part is “Dok Chart Phra-in”tuming into four directions. The top of head ornament is like a triangle adorned with a beautiful-carving pattern and a leaf-motif that makes it looks beautiful and fluttering. However, those decorated patterns have an indefinite meaning. On the other hand. The study showed that there are 1,800 of Apsaras’ carved-stone images found at Angor Wat in Cambodia. Interestingly, most of them are different in characteristics of costumes and styles of head ornaments.2 The principal concept for a development and inventory of Apsara’s head ornaments is for a performing. The style of Apsara’ head ornaments had been designed basing on the Khmer’s outstanding identities, patterns, styles, materials, and production methods. Noticeably, the important meaning of delicate patterns presented on the head ornament is a beauty of wearer. However, when it is considering more deeply, the pattern of “Dok Chart Phra-in” might mean to make the worship to Indra (Phra-In)-the holy deity of khmer people. Further, the multi-tiered umbrella or “Chat” found on the head ornament also means to the regalia that used for hanging, stabbing down, setting up, or presenting the prestige in a parade. “Chat” looks similarly to a multi-level umbrella and it is considered as a sacred thing “Chat” is taken to compare with the heaven where the heaven is meant to center of the universe. Therefore, “Chat” is used in the ceremony to worship the gods, too. Patterns of the invented head ornaments are very beautiful and attractive According to styles of the invented head ornaments, they are decorated with new, creative, and beautiful Patterns that are very attractive for those who have seen. The invented head ornaments are produced from durable materials that could be found easily such as a gasket. Further, the invented head ornament is an imitation of the traditional head ornaments found at the Khmer sanctuaries. It represents the outstanding identities of the Khmer ethnic people through meticulous production process. The invented head ornaments are classified in to two type-the head ornament for a protagonist and the head ornament for a sub-protagonist Each type of the head ornament is produced basing on the philosophical concept of Apsara’s head ornaments found on the carved-stone images in the Khmer sanctuaries.

มหาวิทยาลัยราชภัฏสุรินทร์. สำนักวิทยบริการและเทคโนโลยีสารสนเทศ

Address: สุรินทร์

Email: library.srru.ac.th

Name: อัชราพร สุขทอง

Role: อาจารย์ที่ปรึกษา

Name: คนึงนิตย์ ไสยโสภณ

Role: อาจารย์ที่ปรึกษา

Created: 2559

Modified: 2561-08-04

Issued: 2561-08-04

วิทยานิพนธ์/Thesis

application/pdf

CallNumber: 747.5 ส16ก

tha

DegreeName: ศิลปศาสตรมหาบัณฑิต

Level: ปริญญาโท

Descipline: การวิจัยเพื่อพัฒนาท้องถิ่น

Grantor: มหาวิทยาลัยราชภัฏสุรินทร์

©copyrights มหาวิทยาลัยราชภัฏสุรินทร์

ลำดับที่.	ชื่อแฟ้มข้อมูล	ขนาดแฟ้มข้อมูล	จำนวนเข้าถึง	วัน-เวลาเข้าถึงล่าสุด
1	Title.pdf	420.6 KB	32	2025-07-07 10:19:02
2	Abstract.pdf	620.67 KB	38	2025-09-10 10:30:25
3	Content.pdf	1.38 MB	21	2024-06-08 23:12:30
4	Chapter 1.pdf	847.64 KB	75	2025-09-10 10:30:40
5	Chapter 2.pdf	4.77 MB	58	2025-12-16 05:51:34
6	Chapter 3.pdf	1.06 MB	30	2024-06-08 23:12:48
7	Chapter 4.pdf	5.87 MB	35	2024-06-08 23:12:55
8	Chapter 5.pdf	5.8 MB	22	2024-06-08 23:13:02
9	Chapter 6.pdf	1.52 MB	22	2024-06-08 23:13:09
10	Bibiography.pdf	638.58 KB	28	2024-06-08 23:13:15
11	Appendix.pdf	2.35 MB	17	2024-06-08 23:13:21
12	Biodata.pdf	133.6 KB	17	2024-06-08 23:13:28

ใช้เวลา

0.052664 วินาที