การศึกษาเปรียบเทียบภวังคจิตของพุทธปรัชญาเถรวาทกับจิตใต้สำนึก ของซิกมันด์ ฟรอยด์

A comparative study of Bhavangacitta of theravada buddhist philosophy and subconcious of sigmund freud

Name: พระบุญญฤทธิ์ รตินฺธโร (นุชเทียน)

keyword: พุทธศาสนา วิจัย.

; วิญณาณ (พุทธศาสนา)

; การรับรู้ แง่ศาสนา พุทธศาสนา

; พุทธศาสนากับจิตวิเคราะห์

; จิตสำนึก

Abstract: วิทยานิพนธ์นี้มีจุดมุ่งหมายเพื่อการศึกษาเปรียบเทียบภวังคจิตของพุทธปรัชญาเถรวาทกับจิตสำนึกของซิมันต์ ฟรอยด์ โดยผู้วิจัยได้แบ่งประเด็นในการศึกษาออกเป็น 6 ประการ คือ 1) ความหาย 2) บ่อเกิด 3) ภาวะทั่วไป 4) กระบวนการรับรู้อารมณ์ 6) การเปลียนแปลงสู่พฤติกรรม ผลการวิจัยมีข้อสรุปที่สำคัญคือ 1) ความหมาย: ภวังคจิตมีความหายที่กว้างขวางกว่าจิตใต้สำนึกที่ว่าเป็นองค์แห่งภพเพราะภวังคจิตเป็นนามธรรมไม่มีรูปร่าง มีการเกิดดับอยู่ในกระแสวิถีจิตตลอดเวลาและสามารถสืบต่อไปสู่ภพใหม่ได้ ส่วนจิตใต้สำนึกมีความหมายที่เป็นเพียงพลังงานทางจิตที่มีลักษณะเป็นรูปธรรมไม่สามารถสืบต่อไปยังภพใหม่ได้ 2) บ่อเกิด: ภวังคจิตม่บ่อเกิดจากกระแสจิตซึ่งโดยธรรมชาติในกรแสจิตมีธรรมชาติอยู่ 2 ประการคือ (1) วิถีจิต (2) ภวังคจิต ดังนั้น ภวังคจิตเป็นส่วนหนึ่งของกระแสจิตหรือกล่าวอีกนัยหนึ่งคือ ภวังคจิตเป็นกระแสจิตก็ได้ แต่จิตใต้สำนึกมีบ่อเกิดมาจากประสาทสัมผัสหรือประสบการณ์แล้วนำไปสู่การเปลียนแปลงเป็นพลังงานทางจิตหรือแรงขับอยู่ภายในบุคคล 3) ภาวะทั่วไป: ภวังคจิตมีภาวะทั่วไปคือมีลักษณะที่เกิดขึ้นตั้งอยูและดับไป เป็นนามธรรมและไม่มีรูปร่าง มีอยู่ 3ปรการคือ (1)อดีตภวังค์ (2)ภวังคจลนะ(3)ภวังคุปัจเฉทะ ภวังคจิต 3 ประเภทมีหน้าที่ในการปฏิสนธิและจุติจิตที่จะสืบไปยังภพใหม่ ส่วนจิตใต้สำนึกเป็นพลังงานทางจิตมีอยู่ 3 ระบบคือ ระบบอิด (Id) ระบบอีโอ (Ego) และระบบซุปเปอร์อีโก้ (Super-ego) ที่มีอิทธิพลในการผลักดันให้เกิดพฤตกรรมในบุคคล 4) กระบวการรับรู้อารมณ์: ภวังคจิตมีกระบวนการรับรู้อารมณ์ จากกระแสวิถีจิตที่เกิดดับอยู่ตลอดเวลาโดยที่กระแสวิถีจิตจะรับรู้อารมณ์ 2 ทางคือ (1)ประสาทสัมผัสภายนอก (2) อารมณ์ต่าง ๆ ที่เป็นนามธรรม จากนั้น ภวังคจิตก็จะรับรู้อารมณ์ต่อจากกระแสวิถีจิตแล้วส่งต่อไปยังกระแสวิถีจิตซ้ำอีกเป็นอย่างนี้แบบสันติ ส่วนจิตใต้สำนึกจะมีกระบวนการรับรู้อารมณ์จากประสาทสัมผัสภายนอกเท่านั้นแล้วเปลี่ยนแปลงมาอยู่ในรูปของพลังงานทางจิต เป็นพลังงานที่คงที่อยู่ภายใน 5) กระบวนการเก็บสั่งสมอารมณ์:ภวังคจิตเมื่อรับอารมณ์จากกระแสวิถีจิตแล้วก็จะเข้าสู่กระบวนการเก้บสั่งสมอารมณ์ดดยผ่านภวังคจิต 3 ดวงคือ (1) อดีตภวังค์ (2) ภวังคจลนะ (3) ภวังคุปัจเฉทะ ที่มีลักษณะและหน้าที่สัมพันธ์กันในกระบวนการเก็บสั่งสมภายใน ส่วนจิตใต้สำนึกรับอารรมณ์จากประสาทสัมผัสภายนอกเข้าสู่กระบวนการเก็บสั่งสมอารมณ์ดดยผ่านรูปของพลังงานทางจิตมีอยู่ 3 ระบบคือ ระบบอิด ระบบอีโก้และระบบซูเปอร์อีโก้ จะเก็บกดสั่งสมภายในจิตใต้สำนึก 6) การปลี่ยนแปลงสู่พฤติกรรม:ภวังคจิตมีการเปลี่ยนแปลงสู่พฤติกรรมจากการเก็บสั่งสมอารมณ์ในกระแสวิถีจิตเพื่อจะแสดงพฤติกรรมต่าง ๆ ในกระแสวิถีจิต โดยขึ้นอยู่ว่าอารมณ์ที่เก็บสั่งสมมีเจตนามากหรือน้อยเพียงใด หากสิ่งที่เก็บสั่งสมมีเตนามากก็จะแสดงพฤติกรรมออกมาให้เห็นได้อย่างชัดเจน เช่น พฤติกรรมของภวังคจิตที่เห็นกันทั่วไปในตอนที่บุคคลใกล้จะหมดอายุขัย (ตาย) คือ (1) กรรมอารมณ์ (2) กรรมนิมิตอารมณ์ (3) คตินิมิตอารมณ์ เป็นต้น ส่วนจิตไต้สำนึกจะมีการแสดงพฤติกรรมออกมาจากพลังงานทางจิตที่เก็บกดสั่งสมไว้ในจิตใต้สำนึก แต่จะขึ้นอยู่กับว่าอารมณ์ที่เก็บสั่งสมมีเจตนามากหรือน้อยเพียงใดถ้ามีเจตนามากก็จะมีแรงผลักดันให้เกิดพฤติกรรมออกมาให้เห็นชัดเช่นเดียวกับภวังคจิต ดังนั้น จะเห็นว่าภวังคจิตในพุทธปรัชญาเถรวาทมีความสำคัญที่ลึกซึ้งกว้างขวางกว่าจิตใต้สำนึกซึ่งอาจจะพิสูจน์ได้จากตนเองและประสบการณ์ต่าง ๆ ที่พบเห็นในชีวิตประจำวันโดยที่ภวังคจิตในกระแสวิถีจิตนี้ สามารถทำให้บุคคลนำไปพัฒนาและปรับเปลี่ยนพฤติกรรมเพื่อยกระดับจิตให้สูงไปในทางพ้นโลกเป็นอยู่ในปัจจุบันได้ด้วยศีล สมาธิ ปัญญา และรวมถึงจิตใต้สำนึกที่เป็นพลังงานทางจิต ในบุคคลเพื่อการดำรงชีวิตประจำวันเพื่อให้เกิดมีความสุขได้

มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย. สำนักหอสมุดและเทคโนโลยีสารสนเทศ

Address: กรุงเทพฯ

Email: library@mcu.ac.th

Name: พระมหากฤษณะ ตรุโณ

Role: อาจารย์ที่ปรึกษา

Name: พระมหาณรงค์ กนฺตสีโล

Role: อาจารย์ที่ปรึกษา

Name: พระใบฎีกาเสน่ ญาณเมธี

Role: อาจารย์ที่ปรึกษา

Created: 2550

Issued: 2552-08-14

วิทยานิพนธ์/Thesis

application/pdf

tha

DegreeName: พุทธศาสตรมหาบัณฑิต

Level: ปริญญาโท

Descipline: สาขาวิชาปรัชญา

Grantor: มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย

©copyrights มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย

ใช้เวลา

0.027046 วินาที